STO LAT SAMOTNOŚCI
"Sto lat samotności" to powieść z 1967 roku autorstwa kolumbijskiego laureata Nagrody Nobla Gabriela Garcíi Márqueza. Uważana jest za jedno z najważniejszych dzieł literatury XX wieku. Opowiada o losach siedmiu pokoleń rodziny Buendia, której ojciec, José Arcadio, założył pod koniec XIX wieku osadę Macondo.
Wiemy, że przeciętny okres życia człowieka wynosi 80 lat, a w wyjątkowych przypadkach dożywa się wieku 100 lat, a więc hipotetycznego okresu, w którym człowiek żyje i w toku wydarzeń może prześledzić rozwój swojego życia oraz życia swego potomstwa; 100 lat reprezentuje także cykl życia, w którym dana osoba tendencyjnie znika z pamięci społecznej. W powieści widzimy aż 7 pokoleń (bo w tamtych czasach zwyczajem było posiadanie dzieci w młodym wieku), ale z drugiej strony cała historia obejmuje tylko jedno pokolenie: życie José Arcadio Buendii i jego żony (oraz kuzynki) Ursuli Iguarán.
Ale dlaczego te lata są przesiąknięte samotnością?...
4 PUNKTY KARDYNALNE W STU LATACH SAMOTNOŚCI
Powieść jest długim szkicem pojedynczej historii bez tytułu. Najważniejsze wydarzenia zamknięte są w 20 rozdziałach, które nie są nawet ponumerowane. Od założenia Macondo do jego końca mija około stu lat „samotności”; powieść odpowiada, z grubsza mówiąc – w wyobraźni autora – okresowi kolumbijskiemu od 1830 roku (rok założenia Kolumbii symbolizowany przez powstanie Macondo) do postbananowego kryzysu gospodarczego w 1930 roku, jak widać z nielicznych wydarzeń historycznych i stosowanych technologii.
Z tego powodu jedną z najczęstszych interpretacji powieści jest alegoria historii Kolumbii. Rodzina Buendìa jest postrzegana jako reprezentant wydarzeń historycznych i mitologii narodu z jego folklorem, tradycjami, wierzeniami i zwyczajami. Powieść porusza takie tematy, jak rozwarstwienie społeczne, nierówność w podziale bogactw oraz wpływ amerykańskiego imperializmu i neokolonializmu.
W naszej analizie zdecydowaliśmy się podzielić historię na 4 części:
1. Prehistoria i założenie Macondo
2. Pułkownik Aureliano Buendìa i wojna domowa
3. Industrializacja i kryzys gospodarczy
4. Koniec Macondo i rodziny Buendìa
PREHISTORIA I POWSTANIE MACONDO
Ursula Iguarán poślubiła swojego kuzyna José Arcadio Buendía. Bała się urodzić dziecko ze świńskim ogonem z powodu kazirodztwa. Dlatego początkowo odmawiała skonsumowania małżeństwa. To przeciąganie w czasie wywołało kpiny otoczenia i gdy Prudencio Aguilar publicznie nazwał José Arcadio impotentem, ponieważ jego żona nie wydawała się być w ciąży, José Arcadio zabił go w pojedynku dla ocalenia swego honoru. Od tego czasu duch Aguilara natrętnie nawiedzał José Arcadio, dlatego ten postanowił opuścić miasto w poszukiwaniu morza. Zainspirowany snem o podróży w dżungli, w której się zagubił, José Arcadio Buendía postanowił zatrzymać się po latach tułaczki dokładnie w tym miejscu i założył Macondo – osadę, która odtąd stopniowo się rozwijała.
TABU KAZIRODZTWA
Jak każde tabu, kazirodztwo było objęte przesądami i demonicznymi przekleństwami. Dziś dobrze nam wiadomo, że deformacje u dzieci wynikają z mutacji genu powstałej w wyniku zbyt bliskiego pokrewieństwa, a jednak kazirodcze związki zawsze były dozwolone i tolerowane w środowiskach zamkniętych i rozwiązłych. W samej Biblii widzimy Abrahama, patriarchę, który poślubia swoją przyrodnią siostrę Sarę. Kazirodztwo to powracający temat w powieści. Samotność i bezpośrednia potrzeba miłości prowadzą do nawiązania emocjonalnej i nierzadko seksualnej więzi z ludźmi, z którymi jesteśmy blisko, nawet jeśli są to nasi bliscy krewni.
Duch Prudencio Aguilara możemy zdefiniować jako wyrzuty sumienia dręczące parę - Ursulę i Arcadio (tylko oni dwoje widują ducha). Oboje myśleli o pozostawieniu ducha Prudencio za plecami, ale jak zobaczymy później, duch jest w nich i ostatecznie pojawi się ponownie. Niemożnością jest rozwiązanie problemów ignorując je... Dokądkolwiek nie pójdziemy, zabierzemy problem ze sobą, a jest nim nasza własna nieumiejętność poradzenia sobie z trudną sytuacją.
Przesłanie książki jest jasne i mocne: miłość wykracza poza tabu, zasady moralne i popularne dziwactwa. Kazirodztwo jest problemem biologicznym, a nie moralnym. Miłość nie zna granic więzów krwi rodzinnej, zna jedynie granice niezgodności dusz i charakterów.
ÚRSULA IGUARÁN
Úrsula Iguarán to wyimaginowana postać w powieści "Sto lat samotności". Reprezentuje silną kobietę, która utrzymuje rodzinę, ten typ kobiety, który wypełnia nie tylko dom, ale życie wszystkich członków rodziny. Jest duszą powieści; jest obecna dla wszystkich, ale nikt nie jest obecny dla niej. Przez sto lat była samotna, a w wieku stu piętnastu czy stu dwudziestu dwóch lat była także całkowicie ślepa.
Úrsula jest portretem typowej kobiety Ameryki Łacińskiej. Całkowicie oddaje się innym, staje się opiekunką, przodkiem, patronką, kręgosłupem i kamieniem węgielnym całej struktury społecznej, gdzie wraz z mężem pełni rolę ojca i matki. Jednocześnie zapewnia finansowy byt rodzinie; jest kobietą zdolną podążać za swoim mężczyzną nawet w jego szaleństwie, a gdy stracił rozum, przywiązała go do kasztanowca w ogrodzie. Ale drzewem rodzinnym, do którego wszyscy są przywiązani, jest ona sama, Úrsula Iguarán: pracowita, odporna, przywódczyni i żywicielka rodziny, kochająca i oddana matka.
Gabriel García Márquez za prototyp Úrsuli wybrał swoją babcię, Minę, ale nie wyobrażał sobie, że ostatecznie zdefiniuje w tej postaci kobietę Ameryki Łacińskiej. Współczesne feministki powinny zastanowić się nad tym paradygmatem: Úrsula Iguarán, mimo że żyje w kontekście społecznym wciąż naznaczonym szowinistycznymi i patriarchalnymi zasadami, dowodzi i dyryguje orkiestrą, bo gdy kobieta jest prawdziwa, mężczyzna nie obawia się poddać się jej mocy. Mężczyzna chce rządzić poza domem, na swój sposób, ale dom to świat i królestwo kobiety.
NIEWIDZIALNOŚĆ DOMOWEGO LOSU
Istnieje niemoal niewidzialna postać, która uosabia życie milionów kobiet w erze przedtechnologicznej: Santa Sofia de la Piedad. Pojawia się w rodzinie jako kochanka José Arcadio Drugiego i matka jego dzieci (Remedios la Bella, José Arcadio Drugi i Aureliano Drugi), ale nigdy nie jest traktowana jak pełnoprawna żona. Gotuje, sprząta, wychowuje dzieci i opiekuje się chorymi, nie prosząc o nic w zamian. Jest trybikiem, który nigdy się nie skarży, tym, który zmywa krew po tragedii i zbiera potłuczone naczynia po rodzinnych szaleństwach. Ta kobieta jest narzędziem, jak wszystkie kobiety, które religijność przodków uważała za kobietę idealną. Dlatego nie jest przypadkiem, że nosi imię ŚWIĘTEJ. Tak naprawdę jest DUCHEM: cieniem, który dźwiga ciężar świata Buendii, którego istnienie jest tak ciche, że staje się duszą czyśćca dla jej własnej rodziny.
W miarę jak dom popadał w ruinę, Santa Sofia de la Piedad podupadała fizycznie, aż dosłownie nikt już jej nie zauważał. Pewnego dnia, zmęczona walką z ruinami, gruzami i niszczycielskimi mrówkami, postanowiła spakować swój skromny dobytek w tobołek i opuścić wioskę, znikając na zawsze w zapomnieniu. Nikt jej nie zatrzymał, nikt jej nie szukał, bo nikt nigdy nie zauważył, jak kurczowo trzymała się życia.
MELQUIADES
Melquiades to kolejna fikcyjna postać z powieści "Sto lat samotności". Jest Cyganem; przybył do miasteczka Macondo, przywożąc ze sobą nieznane mieszkańcom technologie oraz wiedzę. Jego postać stała się symbolem tajemnicy, mądrości i wiedzy przodków, a także odkrycia tego, co nazywa się nauką.
W Macondo przeżywa się odwieczną walkę między nauką a religią pomiędzy nową nauką Melquiadesa, która jest alchemią, a przesądnymi lub magicznymi wierzeniami ludów prymitywnych. Realizm magiczny opisuje rzeczywistość, w której magia jest codziennością i nikogo nie dziwi, a odkrycia naukowe wydają się cudami, manipulowaniem Naturą. Magia ma w "Stu latach samotności" ładunek instrumentalny, człowieka prymitywnego odznaczało konnaturalne postrzeganie wydarzeń świata, w którym wszystko było boskie i demoniczne. Tymczasem nauka spłaszcza i sprawia, że wszystko staje się po prostu ludzkie, czy raczej wulgarnie ludzkie. Melquiades natomiast ukazuje naukę poprzez ezoterykę i magię, jest pomostem pomiędzy przeszłością a przyszłością, pomiędzy tradycją a nowoczesnością. Nieprzypadkowo to Melquiades uwolnił ludzi od epidemii bezsenności poprzez sen, symbol medytacji i introspekcji - nie spać, aby produkować więcej, aby żyć więcej, a zatem konsumować więcej, to marzenie postępu.
Melquiades pozostał w Macondo, gdzie napisał kilka zwojów w swoim ojczystym języku, czyli sanskrycie, a zatem mógł pochodzić z Indii lub Nepalu. Zwojów tych nie można było przeczytać przed upływem 100 lat od ich napisania, a miały one związek z losami rodziny.
CIEKAWOŚĆ JAKO SIŁA NAPĘDU WIEDZY
Dwie rzeczy od zawsze pchały umysł do poszukiwania wiedzy: wątpliwość i ciekawość. Úrsula Iguarán próbowała ostrzec całą ludność przed Cyganami, ale kiedy wrócili do wioski, robiąc piekielny hałas przy użyciu wszelkiego rodzaju instrumentów, ciekawość mieszkańców wsi przezwyciężyła strach („pero la curiosidad pudo más que el temor”), popychając ich masowo do gromadzenia się w namiocie za jeden jedyny grosz. Właśnie wtedy mieszkańcy wsi z ogromnym zdumieniem zobaczyli odmłodzonego i pozbawionego zmarszczek Melquiadesa, dzięki „cudownemu” i wcześniej nieznanemu użyciu sztucznych zębów.
Imię Melquiades pochodzi od greckiego imienia Μιλτιάδης (Miltiades), opartego na określeniu μίλτος (miltos, „czerwona ziemia”, „czerwona ochra”) połączonego z przyrostkiem ιδης (ides); Prawdopodobnie był to pseudonim używany w odniesieniu do mężczyzn z brodami lub rudymi włosami. Inną znaną osobą o tym imieniu był nikt inny jak trzydziesty drugi w kolejności przedstawiciel Rzymu i następca św. Piotra, żyjący w latach 311-314, czyli drugi papież, a był on pochodzenia afrykańskiego.
W powieści "Sto lat samotności" Cygan Melquiades wraca do Macondo, „ (...)bo nie mógł znieść samotności”. Raz za razem wskrzeszony, postanawia pozostać w Macondo, aby umrzeć z ręki Samotności, jedynej, która naprawdę mogła doprowadzić do jego definitywnej śmierci.
MACONDO
Macondo zostało założone przez José Arcadio Buendía i członków jego wyprawy składającej się z kilku przyjaciół, ich żon i dzieci. Celem tej grupy ludzi było przeprawienie się przez góry w kierunku zachodnim w poszukiwaniu dojścia do morza (symbol ogromu i nieskończoności). Pewnej nocy, gdy po 26 miesiącach wędrówki zabłąkani znaleźli się pośrodku bagien, José Arcadio Buendía śnił o hałaśliwym mieście, o domach z lustrzanymi ścianami, które nazywało się Macondo.
Macondo jest dla rodziny Buendía tym, czym nasze społeczeństwo jest dla każdej rodziny, ponieważ Macondo jest symbolem społeczeństwa, w którym postęp splata się z kulturami i tradycjami, które nas ukształtowały i wymodelowawały: jesteśmy także ziemią, na której dorastaliśmy.
Arcadio założył Macondo w desperacji: z jednej strony nie chciał wracać, z drugiej nie wiedział, dokąd iść dalej. Tak więc miasto przechodzi z fazy nieba do fazy piekła, będąc konstrukcją wydarzeń u dzikich i koczowniczych plemion aż do modernizacji wiejskiej Kolumbii w przeciągu ostatnich 5 wieków.
W ten sposób narodziło się Macondo, nad brzegiem rzeki o czystej wodzie. Tak opisuje Macondo Gabriel García Márquez w dziele uznawanym za zwieńczenie jego twórczości literackiej: "Sto lat samotności". Cóż, właściwie ta powieść opowiada historię jego rodzinnego miasta, Aracataca, w województwie Magdalena i oczywiście rzeki Aracataca. Wiele lat później Gabriel García Márquez w swojej autobiografii „Live to Tell” (2002) zwraca uwagę na fakt, że „Macondo” to nazwa farmy bananowej w pobliżu Aracataca, ale pochodzenie słowa Macondo jest afrykańskie - wywodzi się z języka bantu (Makinde) i oznacza banana, lepiej znanego jako „pożywienie diabła”.
ÚRSULA RATUJE MACONDO
Bardzo szczególny epizod w powieści potwierdza siłę Urszuli, jej konkretność i funkcjonalność w życiu praktycznym:
– Nigdy do niczego nie dojdziemy – poskarżył się Arcadio Ursuli. –Tutaj musimy gnić za życia, nie korzystając z dobrodziejstw nauki.
Ta pewność, rodząca się od kilku miesięcy w pomieszczeniu laboratoryjnym, skłoniła go do opracowania projektu przeniesienia Macondo w bardziej sprzyjające miejsce. Ale tym razem Ursula uprzedziła jego gorączkowe plany. W tajnej i nieustannej pracy uczulała wszystkie kobiety na zmienność swoich mężczyzn, którzy już zaczynali przygotowywać się do przeprowadzki... Dopiero gdy Arcadio zaczął zdejmować drzwi w pokoju, Ursula odważyła się zapytać go, dlaczego to robi, a on odpowiedział jej z pewną goryczą: – Skoro nikt nie chce odejść, pójdziemy sami.
Ursula pozostała niezmienna.
– Nigdzie nie pójdziemy – powiedziała. Tutaj zostajemy, bo tu urodził nam się syn.
– Nie mamy jeszcze śmierci – odpowiedział. – Nie przynależysz do żadnego miejsca, dopóki nie masz zmarłego w ziemi.
Urszula odpowiedziała ze słodką stanowczością:
— Jeśli będę musiała umrzeć, żeby oni tu zostali, to umrę.
José Arcadio Buendía nie wiedział, że siła woli jego żony jest tak sztywna…
— Zamiast myśleć o twoich szalonych opowieściach, powinieneś zadbać o swoje dzieci – powiedziała. — Spójrz na nie, jakie są pozostawione na łasce Boga, zupełnie jak osły.
I tak oto, nawet jeśli Arcadio założył wioskę ogarnięty wieloma wątpliwościami, to on także ją rozbił; a Ursula zapuściła korzenie Macondo.
MAGIĄ MACONDO BYŁA NATURALNA SEKULARNOŚĆ
Istnieje przesłanie najwyższej wagi, o ogromnym rewolucyjnym znaczeniu, przesłanie, które często nie jest doceniane ani podkreślane, ponieważ jest niewygodne dla naszej struktury społecznej i rządów: Macondo było świeckie, to znaczy nie potrzebowało ani polityki, ani religii do zachowania w osadzie sprawiedliwości. Macondo kierowała się prawami natury i zdrowym rozsądkiem; to wystarczyło, aby żyć w harmonii i pokoju.
Istnieją 3 moce potrzebne do życia we wspólnocie: siła (gdzie rządzi najsilniejszy; jest to prawo zwierzęcia), siła prawa (gdzie rządzi władza, a siły zbrojne ujarzmiają tych, którzy nadal zachowują się jak zwierzęta) oraz moc miłości (gdzie każdy wykonuje swoje obowiązki bez potrzeby rządu, Boga, policji czy zezwierzęcenia). Każda rodzina powinna żyć w mocy miłości i dobrze wiemy, że rodzina jest komórką społeczeństwa, rodzina jest społeczeństwem miniaturowym, więc wszystkie problemy na skalę społeczną powstają w rodzinach (z powodu nieudanej miłości, jak zobaczymy później).
Kiedy miłość nie jest kultywowana i przeżywana, rodzina schodzi z poziomu władzy braterskiej do poziomu władzy politycznej i potrzebuje praw oraz policji karzącej tych, którzy nie przestrzegają praw, a także religii, która będzie tworzyć poczucie winy w sumieniu nie przestrzegającym praw. Religia jest siłą bardziej subtelną i diabelską, gdyż sprawia, że sprawiedliwość zostaje wymierzona w imię miłości Boga, choć w rzeczywistości jest to jedynie taktyka polityczno-ideologiczna.
„José Arcadio Buendía […] tak zaaranżował położenie domów, aby wszyscy mogli dotrzeć do rzeki i zaopatrzyć się w wodę przy równym wysiłku i […] żaden dom nie był bardziej nasłoneczniony niż inne w godzinach Ciepła”. W tym prostym opisie widzimy sprawiedliwość, dobroć, równość i harmonię, czyli miłość, jaka panowała w Macondo.
Kiedy do Macondo przybyła władza, przyniosła ze sobą podział partii politycznych, a w konsekwencji wojnę, podczas gdy religia zasiała poczucie winy i wstydu z powodu grzechu pierworodnego, o którym poprzednio nikt nic nie wiedział, ponieważ nie było grzechu pierworodnego w narodzie żyjącym według naturalnego sumienia, bez urażonego i obrażonego Boga.
MOC IMION
Imię jest syntezą naszej osobowości, naszego ego, z którym się utożsamiamy. Każdy z nas jest wyjątkowy, dlatego na świecie nie powinny istnieć nawet dwa identyczne imiona, bo nikt nie jest taki sam jak Ty.
Jedną z naszych największych trudności psychologicznych jest to, że niesiemy ze sobą winę rodziców, a co za tym idzie ich traumy, kompleksy, rozczarowania, oczekiwania. Nosić cudze imię to powtarzać się, korzystać z tego samego patrona, nie zrywać łańcuchów i popełniać wciąż te same błędy.
"Sto lat samotności" przedstawia konstelację drzewa genealogicznego jako cykl, który żywi się ziemią tymi samymi korzeniami i substancjami, więc powtarzamy te same historie miejsca, w którym się rodzimy. "Sto lat samotności" pokazuje, jak tożsamość miejsca naszego pochodzenia zależy od historii naszej rodziny. Doświadczamy niezagojonych traum naszych bliskich, dlatego jedną osobliwości tej powieści są imiona bohaterów, które powtarzają się do tego stopnia, że trudno je spamiętać i ich nie pomylić. Nieuważny czytelnik gubi się w gąszczu tych kilku imion, które niczym epidemia tożsamości mnożą się, aż w końcu nie wiemy, o kim mówimy: Josè Arcadio, Arcadio, Aureliano Josè, 17 Aurelianos... Jest też Remedios Moscote, Remedios Piękna; Ursula i Amaranta oraz prawnuczka o imieniu Amaranta Ursula.
I na koniec doprowadzają naszą uwagę do szaleństwa bliźniacy Aureliano Drugi i Josè Arcadio Drugi, którzy również wymieniają się tożsamościami i podają się za siebie nawzajem; nawet w chwili śmierci ich ciała zamienione są w trumnach z powodu nieostrożności pijanych przyjaciół.
ODWRÓCONE LUSTRO (DOSKONAŁA SYMETRIA)
W psychologii Junga sobowtór reprezentuje „Cień” lub odbicie tego, czego nie chcemy w sobie widzieć. U bliźniąt w "Stu latach samotności" lustro działa na zasadzie inwersji:
• Jako dzieci patrzą na siebie i widzą dokładną kopię (czystą tożsamość).
• Jako dorośli decydują się ucieleśniać swoje przeznaczenie. Jak widzieliśmy, wymieniają się duszami: ten o imieniu Aureliano zachowuje się jak José Arcadio (przesadny, lkochający rozrywkę), a ten o imieniu José Arcadio zachowuje się jak Aureliano (samotny, milczący). W przypadku bliźniąt Aureliana Drugiego i José Arcadio Drugiego ta dynamika maksymalnie uwypukla koncepcję sobowtóra: nie są oni dwiema różnymi osobami, lecz dwiema połówkami tej samej osoby uwięzionymi w grze odbić. Odcinek, w którym bliźniaki dzielą łóżko z nieświadomą tego Petrą Cotes, jest być może punktem maksymalnego zespolenia i dezorientacji w ich lustrzanej więzi. To akt, w którym „sobowtór” przestaje być jedynie fizycznym podobieństwem, a staje się całkowitym dzieleniem istnienia i pragnień.
Ta inwersja pokazuje, że w Macondo indywidualność jest iluzją. Bohaterowie nie mają wolnej woli; są uwięzieni w labiryncie luster, gdzie ich osobowości są z góry określone przez więzy krwi. Próbując uciec od imienia brata, zderzają się z jego odbiciem.
DLACZEGO IMIONA SĄ POWTARZANE?
W powieści znajdujemy 5 bohaterów o imieniu Arkadio i 5 o imieniu Aureliano oraz 17 bohaterów o imieniu Aureliano zebranych razem, jak stos, masa, symbol społeczeństwa, w którym każdy jest synem Adama lub Aureliana.
„W ciągu długiej historii rodziny uporczywe powtarzanie imion skłoniło ją (Ursulę) do wyciągnięcia pewnych wniosków, które wydawały się prawdziwe. Podczas gdy Aureliano byli powściągliwi, ale przenikliwi, José Arcadio byli impulsywni i przedsiębiorczy, lecz nosili na sobie tragiczne piętno.”
Mężczyźni z rodziny Buendía, którzy dziedziczyli to imię, powtarzali w każdym pokoleniu tę samą historię o odkrywaniu seksu, buncie i kazirodztwie, co kończyło się fatalnymi zdradami, śmiercią i samotnością. Imię staje się zatem psychicznym patronem, niemal pleśnią lub fabryczną zgnilizną. W Biblii jest napisane, że nasze dzieci będą płacić za nasze grzechy z pokolenia na pokolenie, co oznacza po prostu dziedziczenie traum i chorych cech naszych przodków. Cykle te nawiedzają także życie miłosne wszystkich członków rodziny Buendía, prowadząc kochanków nie spokrewnionych z rodziną do przedwczesnej śmierci lub starzenia się w samotności i zapomnieniu. Pomyślmy na przykład o Pilar Ternera, która miała 5 córek, a porzuciła jedynie dzieci Buendía: Arcadio i Aureliano, dzieci o powtórzonych imionach, tego samego psychotycznego patrona hańby.
Ilekroć podążamy krętymi śladami naszych rodziców, wszyscy nazywamy siebie Aureliano lub Arcadio. Jak powiedział Einstein: „Nie możemy oczekiwać innych rezultatów, jeśli zawsze postępujemy zgodnie z tą samą procedurą.” Oznacza to, że jeśli wszyscy będziemy nazywać się Arcadio lub Aureliano, skończymy rozczarowani i samotni.
TRIADY POTOMSTWA
Szczegółem, który często pozostaje niezauważony, są trzy triady (dziewięcioro dzieci), które kształtują rozwój czterech pokoleń, stanowiących punkty kardynalne rodziny. W „Stu latach samotności” powtarzanie triady dzieci (i ogólnie cykliczności imion i losów) nie jest przypadkowe. Liczba trzy i struktura triady symbolizują potępienie historycznej powtarzalności, mitologiczny archetyp i niezdolność rodziny Buendía do rozwoju lub ucieczki od przeznaczenia samotności.
Pierwszą triadę stanowią dzieci patriarchów Urszuli i José Arcadio: Amaranta oraz dwaj synowie (Arcadio i Aureliano).
Drugą triadę tworzą dzieci Arcadio i Santa Sofia de la Piedad:
Remedios Piękn i dwaj synowie (bliźniaki Arcadio II i Aureliano II).
Trzecia triada to dzieci Fernandy del Carpio i Aurelian II:
Josè Arcadio (nieudany papież) i dwie córki (Meme i Amaranta Úrsula).
Bohaterowie są uwięzieni w odziedziczonych wzorcach zachowań, z których nie mogą się wydostać, a każde pokolenie jest repliką poprzedniego. Ustrukturyzowanie dzieci w triady nadaje opowieści sakralny i mityczny wymiar, typowy dla realizmu magicznego. W wielu kulturach trójka reprezentuje pełny cykl życia (początek, środek, koniec). W linii Buendíów triada pochłania wszystkie biologiczne i psychologiczne możliwości rodziny w każdym pokoleniu, wyczerpując ją aż do nieuchronnego ostatecznego wymarcia. W rzeczywistości to trzeci element zaburza równowagę lub doprowadza obsesję do skrajności. W pierwszym cyklu jest to Amaranta, w drugim Remedios la Bella, a w trzecim całkowity rozpad rodziny Buendía z José Arcadio, nieudanym kandydatem na papieża.
Krótko mówiąc, triada dzieci odzwierciedla izolację Macondo: czasy się zmieniają, ale ludzie wciąż popełniają te same błędy, rozdarci między ślepe działanie, samotną refleksję i nieuchronną tragedię.
ÚRSULA I PILAR, DWIE STRONY TEJ SAMEJ MONETY
Kontrast między Úrsulą Iguarán (Yang) a Pilar Ternerą (Yin) w „Stu latach samotności” jest jednym z najmocniejszych motywów mitologicznych i psychologicznych całej powieści Gabriela Garcíi Márqueza. Te dwie kobiety reprezentują niewidzialne, lecz niezniszczalne fundamenty, na których opiera się cała linia rodu Buendíów. Choć pozornie przeciwstawne, łączy je najważniejsza cecha: długowieczność i wytrwałość. Obie przekroczyły sto lat i są świadkami narodzin, upadku i odrodzenia się pokoleń Buendíów. Kiedy Úrsula umiera, dom fizycznie się zawala i nie ma już życia; kiedy umiera Pilar, ostatnie żywe ogniwo łączące Macondo z jego początkami znika, dom publiczny zostaje zamknięty, a życie traci wszelką przyjemność. Porównamy te dwie naprawdę fascynujące postacie, dwa filary całej powieści...
ÚRSULA: Porządek prawny kontra PILAR: Siła natury
• Urszula reprezentuje instytucję i cywilizację. Jest zafascynowana swoim nazwiskiem, uświęconym małżeństwem, prawowitą ciągłością dynastyczną i białymi ścianami domu. Rozpaczliwie stara się nie dopuścić do chaosu w domowych murach. Urszula jest gospodynią domu.
• Pilar reprezentuje przeznaczenie i irracjonalność. Jest ziemią, dżunglą, czystym instynktem i pierwotną więzią. Nie potrzebuje małżeństwa, by związać się z rodziną Buendíów; wnika w ich krew poprzez ciało i przeznaczenie. Pilar jest patronką ulicy.
ÚRSULA: Czas Kołowy kontra PILAR: Czas Objawiony
• Urszula doświadcza czasu jako powtórzenia. To ona, wraz z upływem dekad, zdaje sobie sprawę, że „czas nie płynie, lecz kręci się w kółko”, widzi, jak wady i losy przeszłości – Aureliani i José Arcadi – powtarzają się w noworodkach. Próbuje walczyć z tym kołem czasu, z jego regułami.
• Pilar odczytuje czas z kart. Nie cierpi z powodu czasu, ona go dekoduje. Dzięki kartom Tarota Pilar zna przyszłość i przeszłość rodu. Podczas gdy Urszula rozpacza nad ślepotą przeznaczenia, Pilar akceptuje je i pali w swych cygarach.
ÚRSULA: Chleb, który pożywia kontra PILAR: Wino, które upaja
• Urszula to materialna stabilność. Jest gospodynią domową, producentką słynnych cukierkowych zwierzątek, które ratują rodzinę przed finansową ruiną. Reprezentuje nieustanną pracę i chleb powszedni. Karmi duszę materią.
• Pilar to inicjacja i schronienie przyjemności. Jej ciało i dom to miejsca, do których mężczyźni uciekają, by znaleźć pocieszenie, zatracić się i odpocząć od obowiązków. Urszula buduje dom; Pilar oferuje legowisko. Pilar karmi ciało duchem przyjemności.
ÚRSULA: Ślepota Oczu kontra PILAR: Dalekowzroczność Ducha
• W ostatnich latach swojego bardzo długiego życia Úrsula traci wzrok, ale uczy się rozpoznawać przestrzeń i ludzi poprzez dźwięki, ich nawyki i dotyk. Toczy walkę o utrzymanie materialnej kontroli nad światem, dopóki może oddychać.
• Pilar nigdy nie traci wewnętrznego wzroku. Staje się wielowiekową matroną, która nie musi już widzieć fizycznej rzeczywistości, ponieważ widzi duszę i samotność ludzkości dzięki swojej ogromnej, nagromadzonej mądrości i współudziale w przeznaczeniu.
ÚRSULA: Dzieci Prawa kontra PILAR: Dzieci Grzechu
• Dzieci Úrsuli rodzą się, by odziedziczyć brzemię domu i wojny (José Arcadio, pułkownik Aureliano, Amaranta). Niosą na swoich barkach dumę i sztywność matki.
• Dzieci Pilar (Arkadio i Aureliano José) rodzą się z potajemnych romansów z dziećmi Úrsuli. Jednak, jak na ironię, to właśnie dzięki krwi Pilar dynastia Buendíów przetrwała pokolenia. Úrsula kształci formalnych spadkobierców, ale Pilar daje początek linii rodowej.
PILAR TERNERA
Godną poświęcenia uwagi kobietą jest Pilar Ternera. Znalazła się wśród pierwotnych założycieli Macondo. Przywieźli ją tam rodzice, aby oddzielić ją od mężczyzny, który zgwałcił ją, gdy miała jedynie czternaście lat. Do domu Buendía przybyła jako sprzątaczka, ale szybko zaczęła zajmować się czytaniem w kartach ich przyszłości. Została kochanką dzieci Buendía, najpierw José Arcadio, potem Aureliano i z każdym z nich zrodziła syna (Arcadio i Aureliano Josè). Musimy zadać sobie pytanie: dlaczego małe miasteczko takie jak Macondo jest pozbawione religii (kościołów) i polityki (ratusza), ale ma burdel?... Od niepamiętnych czasów, od czasów starożytnych, mężczyźni musieli gdzieś się zwierzać i dawać upust bólowi, traumie, psychologicznej kompensacji i pragnieniom, które nigdy nie zostawały zaspokojone w domu. Prostytucja nie jest najstarszym zawodem świata, jest raczej najbardziej antycznym przywilejem, jaki posiadają mężczyźni. Pilar jest w pewnym sensie świętą prostytutką, opisywaną w kategoriach zmarnowanego piękna.
Na starość została panią miejscowego burdelu, ale „nigdy nie pobierała opłat za tę usługę”, robiła to dla przyjemności, z pasji i z powołania i tak naprawdę nigdy nie wyparła się swojego ciała, tak jak nigdy nie odrzuciła niezliczonych mężczyzn, którzy szukali jej nawet u schyłku jej dojrzałości, gdyż dla niej znaczenie miało jedynie pragnienie i przyjemność. „W oczekiwaniu straciła siłę w udach, twardość piersi, nawyk czułości, ale zachowała szaleństwo swego serca nietknięte”.
Syn Pilar, Arcadio, wychowywany przez , nigdy nie dowiedział się, że Pilar Ternera jest jego matką. Pewnego razu spróbował ją uwieść, ale ona uciekła, płacąc Sofii de la Piedad, by została jego kochanką. Z kolei Aureliano José czuł do niej ten sam pociąg, co jego brat Arcadio, ale odkrył, że jest jego matką. Kiedy nastąpiło to objawienie, oboje stali się bardzo intymnymi „wspólnikami w samotności”.
Pilar Ternera dożyje stu czterdziestu pięciu lat; wreszcie pojawia się jako pani pocieszająca melancholijnego Aureliana Babilonię. Umiera w swoim fotelu bujanym i zgodnie ze swoją wolą zostaje pochowana na tym krześle pośrodku, pod parkietem swego burdelu. Tam, w jej grobie, „grzechy przeszłości zgniją.”
„Obiecał pójść za nią na koniec świata, ale później, kiedy załatwiłby wszystkie swoje sprawy; znudziło się jej czekanie na niego, nieustannie kojarząc go z mężczyznami wysokimi i niskimi, blondynami i brunetami…”
To zdanie wyznacza początek i koniec miłości Pilar Ternery, opisując jej bolesną przeszłość i początek jej samotności. Pilar została zmuszona przez rodzinę do wzięcia udziału w wyprawie, w celu oddalenia jej od żonatego mężczyzny („un uomo ajeno”), który zgwałcił ją, gdy była czternastolatką, ale który nadal kochał ją potajemnie do jej dwudziestego drugiego roku życia. Czekając na tego mężczyznę, dostrzegała go w każdym i każdemu się oddawała.
Czekając (Pilar Ternera),
straciła siłę ud, twardość piersi, nawyk czułości, ale zachowała szaleństwo swego serca nietknięte.
TAROT STU LAT SAMOTNOŚCI
Kiedy Meme (Renata Remedios) potajemnie odwiedza Pilar Ternerę, dręczona niepewnością związaną z jej namiętnym i tajnym romansem z Mauricio Babilonią, Pilar mówi jej:
„Nie potrzebuję kart, żeby poznać przyszłość Buendii”.
Pilar Ternera, mająca ponad sto lat, tak głęboko zanurzyła się w historii, sekretach i namiętnościach rodu (była kochanką José Arcadia i pułkownika Aureliana Buendii), że nie musi już czytać kart (barajas), aby zrozumieć los członka rodziny. Natychmiast rozpoznaje w gestach i oczach Meme ten sam ogień i samotność, które cechowały wszystkie poprzednie pokolenia.
Kolej na Tarota „Stu lat samotności” - postacie ucieleśniające jego Arkana...
JOSE ARCADIO BUENDIA / GŁUPIEC (ARKAN ZERO)
Głupiec skacze w pustkę, nie patrząc, gdzie stąpa, kierując się jedynie wewnętrznym impulsem. Podobnie José Arcadio Buendía zakłada Macondo od podstaw. Głupiec jest często postrzegany przez innych jako szaleniec, ponieważ nie przestrzega zasad realnego świata. José Arcadio, zainspirowany gadżetami Melchiadesa (magnesami, lupą, laboratorium alchemicznym), traci kontakt z codziennością. Wydaje rodzinne złoto na absurdalne przedsięwzięcia – takie jak poszukiwanie złota w ziemi za pomocą magnesów czy chęć użycia lupy jako broni wojennej – wykazując się tą samą naiwną i błyskotliwą ślepotą, która charakteryzuje Głupca. Głupiec podąża w stronę wąwozu, oderwany od ziemskiego świata. Śmierć José Arcadio Buendii odzwierciedla tę izolację: ogarnięty niszczycielską furią (chaosem Głupca, który łamie granice rozumu), zostaje przywiązany do kasztanowca przed domem. Tam przemawia łaciną, której nikt nie rozumie i żyje w swoim własnym wymiarze, wiecznej teraźniejszości, gdzie rozmawia z duchami, całkowicie oderwany od ludzkiej i materialnej logiki.
Wizjoner przykuty do własnej wolności, dążący do nieskończoności poza granicami świata i umysłu, kroczący po krawędzi otchłani między geniuszem a szaleństwem.
GŁUPIEC – JOSE ARCADIO – ARKAN 0
MELCHIADES / MAG (ARKAN 1)
Na stole Maga w Tarocie zawsze znajdują się symbole czterech kolorów (kielichów, buław, mieczy i monet), symbolizujące panowanie nad żywiołami Natury. Melchiades prezentuje się w Macondo właśnie w taki sposób: przynosi ze sobą narzędzia nauki i alchemii (magnesy, lupy, teleskopy, laboratoria). Nie jest zwykłym szarlatanem; jest mistrzem, który potrafi manipulować materią i postrzeganiem rzeczywistości, przemieniając ciekawość José Arcadia w prawdziwą naukową obsesję. Melchiades jest pomostem między izolacją Macondo a resztą świata. To on wnosi „światło” wiedzy do wciąż niezbadanej krainy. Bez Melchiadesa umysł José Arcadia nigdy by się nie obudził, a historia Macondo nigdy by się nie zaczęła. Mag bawi się iluzjami i włada prawami czasu. Melchiades uosabia tę cechę dosłownie: umiera i powraca z martwych, ponieważ „nie mógł znieść samotności”.
Strażnik czasu i tajemnic kosmosu, który przemienia materię w cud, a śmierć w pamięć dzięki najwyższej mocy słowa pisanego.
MAG - MELCHIADES - ARKAN 1
PILAR TERNERA / KAPŁANKA (ARKAN 2)
Pilar Ternera doskonale uosabia Kapłankę z Macondo, ale w sposób rodowy, ziemski i związany z płodnością. Kapłanka jest tradycyjnie przedstawiana z książką lub zwojem na kolanach, symbolem wiedzy tajemnej. Pilar Ternera odczytuje przyszłość za pomocą kart Tarota. To ona rozszyfrowuje ukryte pragnienia Buendíów, przewiduje ich nieszczęścia i kieruje ich miłosnymi i cielesnymi wyborami. Jej karty to „księga”, w której zapisana jest nieświadomość całego Macondo. Arcykapłanka siedzi między dwiema kolumnami reprezentującymi przeszłość i przyszłość; jest nieruchomym mostem czasu. Pilar Ternera żyje ponad sto pięćdziesiąt lat, stając się postacią mityczną, która obejmuje niemal każde pokolenie Buendíów. Zna każdy sekret, każdy grzech pierworodny, każdą genetyczną kombinację rodziny. Kapłanka przewodniczy bramom tajemnicy i inicjacji. W powieści Pilar jest wielką seksualną i emocjonalną inicjatorką dzieci rodu (José Arcadio i pułkownika Aureliano). Seks u niej nie jest zwykłym pożądaniem, lecz mistyczną siłą, rytuałem przejścia, który wprowadza młodych Buendíów w złożoność życia i samotności. W tym sensie jest starożytną kapłanką, czyli świętą nierządnicą: jest dobrotliwym i gościnnym cieniem, sekretną „matką wszechświata”, która nie osądza, lecz rozumie nieuchronny bieg przeznaczenia.
Strażniczka losu i ciała, która odczytuje sekrety czasu w oczach kochanków i strzeże w ciszy łona początku i końca całego rodu.
PILAR TERNERA - KAPŁANKA - ARKAN 2
ÚRSULA IGUARÁN / CESARZOWA (ARKAN 3)
Cesarzowa jest Wielką Matką, symbolem narodzin i rozwoju. Úrsula jest nie tylko matką pierwszych dzieci w Macondo; jest duchową i materialną matką wszystkich kolejnych pokoleń. Strzeże domu, przyjmuje na świat zarówno prawowite, jak i nieślubne dzieci oraz walczy z klątwą kazirodztwa, która ciąży nad rodziną. Jej energia jest czysto twórcza: tam, gdzie jest Úrsula, tam rośnie i mnoży się życie. Cesarzowa panuje nad światem materialnym z pragmatyzmem i dostatkiem. Podczas gdy jej mąż José Arcadio (Głupiec) trwoni złoto w szalonych alchemicznych marzeniach, Úrsula twardo stąpa po ziemi i zapewnia sobie ekonomiczne przetrwanie. Wymyśla biznes animalitos de caramelo (cukierki), rozbudowuje dom, przekształcając go w gościnny pałac, i zarządza zasobami z niezachwianą determinacją. Jest prawdziwą władczynią Macondo. To ona konfrontuje się z Arcadio, gdy ten ustanawia brutalną dyktaturę w Macondo, chłoszcząc go na oczach wszystkich i przywracając porządek moralny. Nawet przed pułkownikiem Aureliano Buendią, u szczytu jego potęgi militarnej, Úrsula nigdy się nie kłania, zawsze narzucając prawo domu i krwi. Cesarzowa jest związana z cyklami Natury i ciała. Starcza ślepota Úrsuli w ostatnich latach jej bardzo długiego życia zmusza ją do rozumienia przestrzeni poprzez dźwięki i zapachy, nadal rządząc domem i przywracając porządek w chaosie jej potomków. Dopóki Úrsula oddycha, dom Buendíów stoi; jej śmierć będzie początkiem ostatecznego upadku Macondo.
Niestrudzona maszyna, która ugniata ziemię i życie, rządząca chaosem za pomocą prawa chleba i rodu, strażniczka wiecznego domu, który ugina się pod ciężarem czasu, ale nigdy nie zawala.
ÚRSULA IGUARÁN - CESARZOWA - ARKAN 3
PUŁKOWNIK AURELIANO / CESARZ (ARKAN 4)
Cesarz zasiada na kamiennym tronie, zimny i niewzruszony, rządząc poprzez prawo i strukturę. Aureliano, u szczytu swojej potęgi militarnej podczas trzydziestu dwóch wojen domowych, przemienia się właśnie w tę kamienną postać. Aby się chronić i utrzymać kontrolę, rysuje wokół siebie krąg o promieniu trzech metrów, zabraniając komukolwiek jego przekroczenia. Ten krąg to odizolowany tron Cesarza. Pułkownik Aureliano Buendía staje się niekwestionowanym przywódcą sił liberalnych, mityczną postacią zdolną do zachwiania rządem. Jednak jego obsesja na punkcie zwycięstwa i porządku prowadzi go do biurokratycznej i militarnej bezwzględności: skazuje nawet swojego najbliższego przyjaciela, generała Moncadę, na śmierć. Cesarz nie poddaje się elastyczności; działa zgodnie z żelazną logiką. Aureliano odznacza się niezachwianą determinacją, graniczącą ze ślepym uporem. Kiedy Cesarz zrzeka się tronu, powraca do konkretu surowego materiału. W ostatnich latach życia, przestając w laboratorium, pułkownik wykonuje niezwykle geometryczny i powtarzalny gest, niemal rytuał mający na celu zachowanie zdrowego rozsądku: tworzy złotą rybkę.
Mroczny, zakorzeniony w kręgu własnej władzy, dominował nad wojną i ludzkością, by odkryć całkowitą samotność imperium popiołów.
PUŁKOWNIK AURELIANO – CESARZ – ARKAN 4
OJCIEC NICANOR REYNA / PAPIEŻ (ARKAN 5)
Jeśli Papież w Tarocie reprezentuje duchowe przewodnictwo, most między niebem a ziemią, dogmatem a instytucją religijną, to Ojciec Nicanor uosabia ten archetyp dosłownie - także ze wszystkimi ograniczeniami i wypaczeniami biurokracji wiary. Ojciec Nicanor przybywa do Macondo z konkretnym zamiarem zaprowadzenia porządku kościelnego w kraju, który do tej pory żył bez księży, bez zinstytucjonalizowanego grzechu pierworodnego i bez sakramentów. Aby zademonstrować moc Boga i zebrać fundusze na budowę świątyni, ucieka się do pamiętnego fortelu: unosi się dwanaście centymetrów nad ziemią po wypiciu filiżanki gorącej czekolady. Pozostali mieszkańcy nie nawracają się duchowo, lecz zaczynają kupować bilety lub składać datki tylko po to, by obejrzeć to widowisko. Papież okazuje znak boskości, ale jego nieszczęściem jest to, że w Macondo boskość jest spożywana jako niedzielna rozrywka wraz z filiżanką gorącej czekolady. Msza w Macondo to spektakl. Ksiądz próbuje ewangelizować Głupca José Arcadio, ale spotkanie przeradza się w filozoficzne zwarcie: José Arcadio odpowiada doskonałą scholastyczną łaciną, rozmontowując dogmaty księdza kawałek po kawałku i kwestionując jego teologię. Papież zostaje więc ogarnięty wizjonerskim szaleństwem kogoś, kto dotknął tajemnicy bez kościelnego filtra.
Herold obcej wiary, który próbuje zamknąć tajemnicę w dogmatach prawa, unosząc się między niebem a ziemią, by zademonstrować istnienie Boga, którego dżungla Macondo nie ma gdzie pomieścić.
OJCIEC NICANOR REYNA – PAPIEŻ – ARKAN 5
PETRA COTES I AURELIANO SECUNDO / KOCHANKOWIE (ARKAN 6)
W tradycyjnych interpretacjach Kochankowie reprezentują nie tylko miłość romantyczną, ale także wybór, wszechogarniającą namiętność, absolutne współudział i synergię, która rodzi płodność. Aureliano Drugi i Petra Cotes to najbardziej żywiołowa i radosna para w całej powieści, jedyna, której udaje się przezwyciężyć endemiczną samotność Buendíów poprzez zjednoczenie ciał i dusz. Aureliano Drugi dokonuje „wyboru” Kochanków: odrzuca kajdany tradycji (swojej żony Fernandy), by objąć prawdziwą miłość (Petrę). Kochankowie symbolizują alchemiczną jedność, która tworzy życie. W „Stu latach samotności” ta siła rozrodcza objawia się w przesadny i cudowny sposób: dopóki Aureliano Drugi i Petra Cotes się kochają, ich zwierzęta rozmnażają się w szalonym tempie. Starzejąc się, popadają w biedę i organizują loterie publiczne, by przetrwać, ale kochają się bardziej niż kiedykolwiek. Ich cielesna namiętność przeradza się w niezniszczalny duchowy współudział, jedyne prawdziwe zwycięstwo nad samotnością w całym rodowodzie. Petra Cotes i Aureliano Drugi tworzą swój osobisty Eden w łożu swej miłości, schronienie, do którego klątwa Buendii nie może się przedostać.
Sojusz ciała i fortuny, który celebruje miłość bez zobowiązań, gdzie pogańska namiętność staje się magicznym i boskim rytuałem, zdolnym pomnożyć życie i sprawić, by świat wokół rozkwitał.
PETRA COTES I AURELIANO SECUNDO – KOCHANKOWIE – ARKAN 6
ŻÓŁTY POCIĄG W MACONDO – RYDWAN (ARKAN 7)
Rydwan w Tarocie symbolizuje ruch, postęp, triumf technologiczny, podbój nowych terytoriów i nadejście nowoczesności. Jest to jednak również maszyna napędzana przez człowieka, niosąca ze sobą przytłaczającą i, choć niekontrolowaną, destrukcyjną siłę. Żółty pociąg jest właśnie tym: pojazdem, który wyrywa Macondo z mitycznej izolacji i wrzuca je w historię. Ale jak każda siła woli, jeśli nie jest odpowiednio kontrolowana, prowadzi również do zniszczenia. W istocie pociąg przynosi do Macondo zepsucie świata; symbolizuje nadejście nowoczesności. Żółty pociąg wjeżdża do Macondo ze ślepą i niepowstrzymaną siłą: niesie ze sobą lawinę innowacji, które na zawsze zmienią tożsamość miasta. Za nim podążają telegraf, przemysłowy lód, kino, gramofony, a przede wszystkim Amerykanie z ich niesławną firmą bananową, niosąc śmierć i nędzę kapitalizmu. Wóz symbolizuje zwycięstwo i sukces, ale jego mroczną stroną jest arogancja podboju i ryzyko zbłądzenia. Wóz zawsze porusza się naprzód, nigdy się nie cofając; wyznacza wyraźną granicę między „przed” a „po”. Podobnie gwizd żółtego pociągu na zawsze burzy ponadczasową atmosferę Macondo. Wprowadzając kapitalizm i przemoc państwową, pociąg przyspiesza koło przeznaczenia rodziny Buendía, przewożąc ją ku nieuchronnemu upadkowi i ku ostatecznej samotności.
Żółty, żelazny piorun, który przecina czas, wciągając Macondo na tory chwalebnego i bezlitosnego postępu, gdzie triumf ludzkiej pomysłowości staje się powozem niosącym przeznaczenie bez powrotu.
ŻÓŁTY POCIĄG MACONDO - RYDWAN - ARKAN 7
GENERAŁ JOSE RAQUEL MONCADA / SPRAWIEDLIWOŚĆ (ARKAN 8 )
Sprawiedliwość dąży do stabilności poprzez uczciwość, a nie terror. Kiedy generał Moncada (konserwatysta) zostaje mianowany burmistrzem i kuratorem Macondo, nie rządzi żelazną ręką. Wręcz przeciwnie, wykazuje niezwykłą uczciwość: dba o pokój, szanuje prawa obywateli i rządzi z takim humanitaryzmem, że nawet liberałowie z Macondo go kochają i szanują. Moncada wykorzystuje swoją władzę nie po to, by miażdżyć, lecz by równoważyć przeciwstawne frakcje, wprowadzając okres prawdziwego spokoju obywatelskiego. Sprawiedliwość nie idzie na kompromis ze swoim sumieniem. Moncada jest zawodowym żołnierzem, lojalnym wobec instytucji, ale jego moralność wykracza poza ideologię polityczną. Jest kulturalnym, rozsądnym człowiekiem, który nienawidzi fanatyzmu. Kiedy wojna wybucha ponownie, odmawia bezwzględnego działania przeciwko swoim przeciwnikom. Ta stalowa wola sprawi, że odmówi ucieczki lub zdrady, stawiając czoła konsekwencjom swoich czynów z godnością.
Moncada i Aureliano Buendía spędzali wieczory grając w szachy, darząc się głębokim szacunkiem, mimo że byli wrogami na polu bitwy. Moncada wie, że Aureliano skaże go na śmierć jako dowód bezwzględnej determinacji wojskowej. Przed rozstrzelaniem Moncada wypowiada jasną i straszliwą przepowiednię:obsesja Aureliano na punkcie władzy i porządku przemieni go w bezwzględnego dyktatora, a jego własni generałowie w końcu go znienawidzą.
Wyrok śmierci na Moncadzie to moment, w którym abstrakcyjne prawo wojny depcze ludzkość: Aureliano podpisuje wyrok ze złamanym sercem, ale z nieugiętym umysłem, podczas gdy Moncada przyjmuje pluton egzekucyjny bez urazy, jak człowiek, który zapłacił cenę za swoją uczciwość.
Obrońca etycznego i humanitarnego porządku, który odrzuca arbitralność wojny, wystawiając swój los na bezlitosną próbę, gdzie prawo ludzkie ustępuje przed obowiązkiem.
GENERAŁ JOSE RAQUEL MONCADA - SPRAWIEDLIWOŚĆ - ARKAN 8
AURELIANO BABILONIA / PUSTELNIK (ARKAN 9)
Aureliano Babilonia jest filozoficznym, duchowym i piśmiennym Pustelnikiem par excellence: żyje odizolowany od świata zewnętrznego, w ciszy biblioteki, przemierzając mrok przeszłości w poszukiwaniu ostatecznej Prawdy o swoim pochodzeniu. Zamknięty w pokoju należącym niegdyś do Melchiadesa – miejscu chronionym przed kurzem i czasem – spędza młodość na rozszyfrowywaniu zwojów alchemika. Nie jest to powierzchowna ciekawość, lecz ascetyczne powołanie: poszukuje klucza do zrozumienia losu swojej rodziny. Fernanda del Carpio ukrywa go przed światem ze wstydu, dręczy ją jego nieślubne pochodzenie; traktuje go niemal jak ducha. Ta wymuszona izolacja staje się wyborem: Aureliano nic nie wie o świecie zewnętrznym, ale zna całą ludzką wiedzę (sanskryt, encyklopedie, historię starożytną) zgromadzoną w tym pokoju-azylu. Kroczy przez gruzy niczym obcy, obojętny na otaczający go rozkład. Jego jedynym głębokim kontaktem z rzeczywistością będzie kazirodcza i przemożna miłość do Amaranty Úrsuli, związek, który rozwinie się w całkowitej izolacji domu obleganego przez czerwone mrówki. Podczas gdy biblijny wiatr niszczy Macondo, Aureliano siada, by czytać zwoje na głos, odkrywając, że Melchiades przepowiedział wszystko sto lat wcześniej. Pod jego mentalną latarnią czas się łączy: czyta teraźniejszość taką, jaką ją przeżywa i rozumie... ród Buendíów nie będzie miał drugiej szansy na ziemi. Jest Pustelnikiem, który odnalazł Prawdę i z jasnością akceptuje koniec podróży.
Samotny poszukiwacz, zamknięty w murach z kurzu i ciszy, który spędza życie w cieniu, by zapalić latarnię prawdy i rozszyfrować swe przeznaczenie, zanim wiatry je zmiotą.
AURELIANO BABILONIA - PUSTELNIK - ARKAN 9
PERGAMINY MELCHIADESA – KOŁO (ARKAN 10)
Koło Tarota reprezentuje cykliczność czasu, nieuchronne przeznaczenie, wieczny powrót i prawa karmiczne rządzące biegiem życia. Zwoje Melchiadesa nie są prostą kroniką przyszłości: są samym mechanizmem Koła, zapisaną mapą kołowego przeznaczenia, z którego żaden z Buendíów nie może uciec. Koło Fortuny obraca się nieustannie, sprowadzając tych na górze na dół i odwrotnie, powtarzając te same wzorce. Zwoje odzwierciedlają właśnie tę naturę czasu w Macondo. Kiedy Aureliano Babilonia w końcu je rozszyfrowuje, odkrywa fundamentalną prawdę, którą Úrsula Iguarán przeczuwała przez całe życie: czas w Macondo nie płynie, lecz zatacza koła. Melquiades opisał losy bohaterów nie w porządku chronologicznym, lecz poprzez skupienie „stulecia codziennych wydarzeń tak, aby współistniały w jednej chwili”. Koło zawiera w sobie cały czas jednocześnie.
Koło Tarota często przedstawia postacie wstępujące i zstępujące (różne etapy życia i pokolenia). Pergaminy zachowują genetyczny i duchowy kod tej powtarzalności. Stulecia po stuleciach Koło Buendii rodzi mężczyzn o tych samych imionach i identycznych cechach: Aureliano – introwertycznych, przytomnych i samotnych, oraz José Arcadios – impulsywnych, monumentalnych i zdominowanych przez instynkt. Kiedy Koło kończy swój ostatni obrót, wracamy do punktu wyjścia: pustki i dziewiczej ziemi.
Dokładnie w chwili, gdy Aureliano kończy czytać ostatnią linijkę pergaminów, tekst ujawnia, że nigdy nie opuści tego pokoju, ponieważ Macondo zostanie zmiecione przez wiatr i zapomniane przez ludzkość. Koło przestaje się obracać. Proroctwo spełnia się samoistnie i rozpływa się w chwili, gdy zostaje zrozumiane, zamykając krąg stu lat samotności.
Wielki krąg czasu przetłumaczony na liczby i zwoje, gdzie sto lat historii zatacza idealne koło, gdzie początek zbiega się z końcem, a każde przeznaczenie jest już zapisane i dopełnione.
PERGAMINY MELCHIADESA – KOŁO – ARKAN 10
JOSE ARCADIO SEGUNDO - MOC (ARKAN 11)
Moc stawia czoła bestii nie bronią, lecz moralną determinacją. W powieści „lew” to amerykańska firma bananowa, gigantyczna siła kapitalistyczna i militarna, która miażdży i wyzyskuje robotników. José Arcadio Drugi, który do tej pory żył próbami, zdobywa ogromną godność: zostaje przywódcą związku zawodowego. José Arcadio Drugi jest obecny na dworcu kolejowym, gdy wojsko otwiera ogień do trzech tysięcy strajkujących robotników. Jest jedynym ocalałym z masakry bananowej. Budzi się ranny wśród zwłok piętrzących się w żółtym pociągu zmierzającym w stronę morza, udaje mu się wyskoczyć i wrócić do Macondo. Po masakrze, by uciec przed obławą, José Arcadio Drugi szuka schronienia w pokoju Melchiadesa. Tam następuje proces psychologiczny Mocy: kieruje swoją traumatyzowaną energię do wewnątrz. Ostatnie lata życia spędza w odosobnieniu, poświęcając się klasyfikacji i studiowaniu pergaminów. Jego samotność nie jest filozoficzną samotnością Aureliano Babilonii, lecz mentalnym okopem: jego siła tkwi w odrzuceniu świata zewnętrznego, który postanowił zapomnieć o krwi niewinnych. Moc kontroluje destrukcyjne instynkty, by zachować życie. José Arcadio Drugi wypełnia tę misję do końca: zaleca, by nigdy nie zapominać, że armia wymordowała trzy tysiące osób. Jego wewnętrzna siła pokonuje w ten sposób amnezję Macondo, przekazując ogień pamięci historycznej ostatniemu pokoleniu.
Cicha siła tych, którzy ujarzmiają grozę przemocy i ryk prawdy, strzegąc sekretu historii na pustyni swoich umysłów przed zapomnieniem świata.
JOSE ARCADIO SEGUNDO - MOC - ARKAN 11
MEME (RENATA REMEDIOS) / WISIELC (ARKAN 12)
Meme uosabia tragedię Wisielca w najbardziej dosłowny i bolesny sposób w całej powieści, przemieniając się z dziewczyny pełnej życia w postać skazaną na całkowitą bierność. Wyraźnie dostrzega drugą stronę zepsutego serca swej matki, która karze ją odosobnieniem. Wisielec jest uwiązany za jedną nogę, zawieszony na drzewie, niezdolny do ruchu. W życiu Meme ta brutalna blokada zbiega się z końcem jej sekretnej miłości do robotnika Mauricio Babilonii. Jej młodość, entuzjazm i przyjaciele nagle znikają. Od tego momentu Meme zastyga w stanie emocjonalnej i fizycznej katatonii, biernie akceptując decyzje innych. Wisielec nie krzyczy, nie walczy; akceptuje swój stan w pozie głębokiej medytacji i oderwania. Reakcją Meme na tragedię jest nieprzenikniona cisza. Do końca życia nie wypowiada ani jednego słowa. Wisielec żyje zawieszony między niebem a ziemią, odcięty od codzienności. Meme spędza resztę swojego długiego życia zamknięta za murami klasztoru w Krakowie. Ci, którzy zostali zawieszeni, widzą świat do góry nogami, wywracając do góry nogami powszechne wartości. Meme, wychowana na idealną dziewczynę z wyższych sfer zgodnie z obsesyjnymi pragnieniami Fernandy (studiowanie gry na klawikordzie i spędzanie czasu z bogaczami), całkowicie wywraca tę perspektywę, gdy zakochuje się w Mauricio Babilonii, skromnym mechaniku otoczonym żółtymi motylami.
Dusza zawieszona w pustce narzuconego wyroku, przekształcająca bezruch ciała w wieczną przysięgę milczenia, obserwująca wywracający się do góry nogami świat z głębin swej izolacji.
MEME (RENATA REMEDIOS) - WISIELEC - ARKAN 12
AMARANTA - ŚMIERĆ (ARKAN 13)
W Tarocie Śmierć nie oznacza jedynie biologicznego końca, ale czyste zerwanie, zerwanie więzów, bezwzględną determinację i rytualne przygotowanie do końca. Postać Śmierci kosi stare, by zrobić miejsce nowemu, działając z geometrycznym i bezdusznym chłodem.
Amaranta uosabia ten archetyp instynktownie, przekształcając całe swoje istnienie w długie, świadome zaloty do końca. Śmierć kosi bez względu na kogokolwiek, odcinając korzenie i chwasty. Amaranta spędza życie na zrywaniu i niszczeniu więzi emocjonalnych z obawy przed cierpieniem lub uwięzieniem samej siebie. Odrzuca szczerą miłość Pietro Crespiego (pośrednio doprowadzając go do samobójstwa), odrzuca generała Gerinelda Márqueza i tłumi własne uczucia do siostrzeńca Aureliano José. Jej duszę naznacza stalowy chłód, niezdolność do przebaczenia, która prowadzi ją do wiecznego żalu do Rebeki. Ona sama ogłasza się martwą w środku, na długo zanim jej serce przestało bić.
W ikonografii Tarota Śmierć wykonuje pracę metodyczną i powtarzalną. Gest, który definiuje dojrzałość Amaranty, jest niezwykle rytualny: wyszywa własny całun.
Amaranta, po tym, jak pośrednio doprowadziła Pietro Crespiego do rozpaczy, karze się, zanurzając dłoń w rozżarzonych węglach. Od tego dnia, aż do końca swojego długiego życia, zakrywa oparzenie czarnym bandażem. Bandaż ten jest jej symbolem wiecznej żałoby, odrzucenia ciała i przyjemności, widocznym znakiem kobiety, która wybrała życie w nieprzekraczalnej krainie cienia.
Ostrzeżona w wizji przez samą Śmierć (która ukazuje się jej w postaci kobiety ubranej na niebiesko), że umrze, gdy tylko skończy swoje dzieło, Amaranta zaczyna planować swój koniec z rozbrajającym spokojem i jasnością. Haftuje w dzień i pruje w nocy, nie ze strachu, ale by zapanować nad czasem, który jej pozostał, przekształcając czynność haftowania w medytację nad końcem. Całemu Macondo Amaranta oferuje poniesienie listów zmarłym.
Krawcowa samotności, która zszywa welon własnego końca lodowatą igłą, przecinając każdą nić miłości, by powitać Śmierć jako jedyną wierną i oczyszczającą oblubienicę.
AMARANTA - ŚMIERĆ - ARKAN 13
ŚWIĘTA SOFIA – UMIARKOWANIE (ARKAN 14)
W Tarocie Umiarkowanie jest przedstawiane jako anioł przelewający płyn z jednej amfory do drugiej z cierpliwością, precyzją i płynnością. Reprezentuje umiarkowanie, cichą służbę, nieustanną troskę, odrodzenie codziennego życia i umiejętność płynięcia czasu bez jego powstrzymywania i stawiania mu oporu. Santa Sofia de la Piedad jest żywym, ziemskim ucieleśnieniem tego anioła stróża z Macondo. Jest równowagą pośród szaleństwa.
Umiarkowanie nie dokonuje aktów destrukcyjnych ani sensacyjnych; jej zadaniem jest utrzymanie przepływu życia w idealnej równowadze. Santa Sofia wchodzi do domu Buendíów niemal na palcach, jako ukochana Arcadia, i pozostaje tam przez pokolenia. To Ona pierze, gotuje, sprząta i troszczy się o wszystkich, od dzieci po prawnuki, nigdy nie prosząc o nic dla siebie, nigdy nie podnosząc głosu ani nie domagając się nazwiska czy spadku. Niczym woda płynąca między amforami z Arkanum XIV, jest ona płynącą siłą, która oczyszcza i odświeża dom, pozwalając codziennemu życiu toczyć się dalej pomimo tragedii i wojen domowych.
Wstrzemięźliwość leczy rany czasu wytrwałością. Kiedy Úrsula staje się ślepa i stara, Santa Sofia de la Piedad staje się jej rękami i oczami, przedłużając domowy porządek z nadludzką cierpliwością.
Anioł Umiarkowania często stoi jedną nogą na ziemi, a drugą w wodzie, symbolizując połączenie materii z duchem. Santa Sofia ma symbiotyczną relację z domem i jego biologicznymi cyklami. To ona troszczy się o chorych, pomaga umierającym i z godnością znosi nawet ostateczny rozpad.
Duchowy aspekt „Umiarkowania” to brak ego i akceptacja dystansu. Santa Sofía de la Piedad w powieści to arcydzieło płynności: kiedy bohaterka zdaje sobie sprawę, że dom jest teraz nieodwracalnie skazany na zagładę, a nieliczni pozostali już jej nie potrzebują, nie robi awantury ani nie czeka na śmierć w jego murach. Pakuje swój skromny dobytek i odchodzi na zawsze w stronę zachodzącego słońca, znikając w nicości, dokładnie tak, jak przybyła.
Cień łaski, który uzdrawia czas cierpliwością dłoni, wlewając miłość i ciszę w chaos domu, by chronić ród, nie prosząc o nic w zamian.
SANTA SOFIA DE LA PIEDAD - UMIARKOWANIE - ARKAN 14
JOSE ARCADIO - DIABEŁ (ARKAN 15)
W Tarocie Diabeł nie reprezentuje zła w sensie moralistycznym, lecz raczej siłę pierwotnych instynktów, magnetyzmu seksualnego, uległości wobec ciała, materialnego nadmiaru i nierozerwalnych więzów namiętności. José Arcadio jest brutalną siłą natury, ciałem narzucającym się umysłowi.
Ikonografia Diabła przedstawia monumentalną postać emanującą nieodpartym urokiem. Kiedy José Arcadio wraca do Macondo po podróży z Cyganami, jego ciało się zmieniło: jest muskularnym olbrzymem, całkowicie pokrytym tatuażami, emanuje dzikim zapachem koziego tłuszczu i seksu. Sama jego fizyczna obecność paraliżuje kobiety z wioski. Jest inkarnacją Fauna, boga Pana, archetypu czystej, męskiej energii seksualnej, którą rządzi Diabeł.
Diabeł z Tarota trzyma przy sobie dwie ludzkie postacie przykute do ołtarza, symbolizujące niewolę pożądania. José Arcadio uosabia tę dynamikę w swojej więzi z Rebecą (swoją przybraną siostrą). Ich spotkanie to krótkie spięcie, będące wynikiem czystej, zwierzęcej fascynacji: nie ma w nim romansu ani zalotów. Jedno spojrzenie i bliskość ich ciał wystarczają, by ogarnęła ich namiętność tak gwałtowna, że popycha ich do zakwestionowania tabu kazirodztwa i zaciekłego sprzeciwu Úrsuli. Stają się sobie nawzajem więźniami, spętani pożądaniem, które izoluje ich od reszty rodziny.
Diabeł jest panem materii i nadmiaru. José Arcadio robi wszystko w sposób przesadny: zjada nieproporcjonalne ilości jedzenia (nawet całą świnię), ma siłę, by oswajać dzikie konie i szczyci się legendarnymi wyczynami seksualnymi, o których opowiadają domy publiczne na całym świecie. Nie zna poczucia proporcji ani duchowości; żyje wyłącznie po to, by zaspokajać potrzeby i przyjemności ciała.
José Arcadio oddaje diabłu całą swoją pierwotną moc, zbudowaną z ziemi, tatuaży i przytłaczających namiętności.
Siła telluryczna naznaczona złotem i ciałem, rządząca światem prawem pożądania i krwi, niewolnik i władca zwierzęcego magnetyzmu, który przekracza wszelkie granice.
JOSE ARCADIO - DIABEŁ - ARKAN 15
FERNANDA DEL CARPIO - WIEŻA (ARKAN 16)
W Tarocie Wieża symbolizuje arogancję ludzkich konstrukcji, sztywność struktur mentalnych i iluzję wyższości, która nieuchronnie zostaje uderzona boskim piorunem, by runąć w katastrofalny sposób. Wieża to upadek pychy i eksplozja prawdy, która niszczy hipokryzję.
Fernanda uosabia ten archetyp w pełni: całe jej życie to wieża arystokratycznych iluzji, rozpadająca się cegła po cegle. Wieża to budynek wysoki i odizolowany od świata. Fernanda wychowuje się dokładnie w ten sposób: w ponurym, arystokratycznym domu, odizolowanym od reszty wioski, gdzie kształci się, mając za jedyną obsesję zostanie królową. Buduje niewidzialną barierę między sobą a innymi mieszkańcami, których uważa za prymitywnych i plebejskich. Zamyka się w „wieży z kości słoniowej” zbudowanej ze starych koronek, srebrnych sztućców i duszących religijnych protokołów, odmawiając dostrzeżenia otaczającej ją rzeczywistości.
Ciemną stroną Arkanum XVI jest upór w podtrzymywaniu konstrukcji, która już gnije. Jej czystość to iluzja podtrzymywana jedynie przez dumę. Ikonografia karty przedstawia piorun, który rozbija koronę Wieży, powodując, że postacie spadają na zewnątrz. W życiu Fernandy piorun uderza w jej dzieci, które systematycznie niszczą każdą jej obłudną ambicję.
Kiedy Wieża się zawala, pozostają tylko gruzy i izolacja. W ostatnich latach, po wielkiej powodzi, bogactwo znika, a dom popada w ruinę. Fernanda czuje się stara, biedna i samotna, uwięziona w szkieletach pałacu, nad którym próbowała zapanować. Spędza czas pisząc niekończące się listy do „niewidzialnych lekarzy”, aby wyleczyć swoje wyimaginowane dolegliwości, i kłócąc się z duchem męża. Umiera owinięta w swój stary płaszcz królowej, skonsumowana przez dumę.
Królowa samotności, zaszyta w murach moralistycznej wieży pozorów i uprzedzeń, obserwująca, jak jej sztywne przekonania kruszą się pod ciosami rzeczywistości, gdy błoto świata przytłacza jej papierowy tron.
FERDANDA DEL CARPIO - WIEŻA - ARKAN 16
AMARANTA ÚRSULA - GWIAZDA (ARKAN 17)
Amaranta Úrsula uosabia Gwiazdę w jej najpotężniejszej i najbardziej dynamicznej formie: nadzieję na odrodzenie, świeżość, która przebija mrok rozkładu, promienne piękno i desperacką próbę użyźnienia jałowej ziemi. Gwiazda to karta, która zwiastuje koniec burzy i powrót światła. Kiedy Amaranta Úrsula wraca do Macondo po studiach w Europie, zastaje dom Buendíów w przerażającym stanie opuszczenia, niemal pogrzebany przez chwasty i opanowany przez czerwone mrówki. Zamiast poddać się samotności i melancholii, które ogarnęły jej przodków, przybywa niczym wir energii: otwiera okna, włącza nowoczesną muzykę, odnawia pokoje i próbuje ożywić dom. Jest Gwiazdą, która wnosi powiew świeżości do miejsca uwięzionego w przeszłości.
W ikonografii Tarota postać Gwiazdy rozlewa wodę, aby zregenerować ziemię. Amaranta Úrsula posiada tę słoneczną i twórczą tożsamość: jest opisywana jako wspaniała, aktywna kobieta, pełna radości życia i wolna od bigoterii, która zrujnowała Fernandę del Carpio. Jej pragnieniem jest tchnięcie nowego życia w Macondo.
Gwiazda to naga postać, symbol absolutnej prawdy i braku masek. W finałowej fazie powieści kazirodcza i przemożna miłość między Amarantą Úrsulą a jej bratankiem Aureliano Babilonią zostaje skonsumowana w wymiarze całkowitej przejrzystości i emocjonalnej nagości.
Tragiczna strona Gwiazdy w „Stu latach samotności” polega na tym, że jej próba zapłodnienia przyszłości przychodzi zbyt późno. Amaranta Úrsula rodzi ostatniego potomka, Aureliana, chłopca ze świńskim ogonem, ale wkrótce po narodzinach wykrwawia się na śmierć. Gwiazda znika, gdy próbuje dokonać największego cudu.
Źródło światła, które napełnia rozkład świeżością życia, przywracając piękno i radość opuszczonym pomieszczeniom, zanim mrok losu zgasi ostatnią iskrę na zawsze.
AMARANTA ÚRSULA - GWIAZDA - ARKAN 17
REBECA – KSIĘŻYC (ARKAN 18)
W Tarocie Księżyc jest kartą głębokiej nieświadomości, skrywanych sekretów, przodków, melancholijnej nostalgii oraz instynktownego połączenia z ziemią i ciemnością. To Arkan nocnej tajemnicy, gdzie kształtują się najbardziej archaiczne lęki. Rebeka uosabia Księżyc w całej jego wspaniałej i przerażającej ciemności.
Księżyc rządzi pierwotnym instynktem i powrotem do podziemnych źródeł. Najbardziej znaną i niepokojącą cechą Rebeki jest jej sekretny nałóg: w chwilach głębokiego kryzysu emocjonalnego lub romantycznej rozpaczy chowa się w cieniu, by jeść mokrą ziemię i wapno zeskrobane ze ścian. Ten gest nie jest zwykłą osobliwością, ale księżycowym i instynktownym połączeniem z surowym materiałem, rodową potrzebą zanurzenia się w łonie ziemi, by zaspokoić głód duszy.
Rebeca przybywa do Macondo jako dziecko, przywożąc ze sobą skrzynię z kośćmi rodziców i, co ważniejsze, sprowadzając na wieś plagę bezsenności. Choroba ta wymazuje sny i wspomnienia, pozostawiając mieszkańców uwięzionych w stanie wiecznego halucynacyjnego czuwania, nieustannej i niespokojnej nocy, która jest dokładnym odbiciem mrocznego królestwa Księżyca.
Księżyc żywi się refleksjami i dwulicowością. Życie miłosne dzieli się na dwie przeciwstawne fazy księżycowe:
• Ubywający księżyc (Pietro Crespi): romantyczna, eteryczna miłość, zbudowana z wyczerpującego czekania, pachnących listów i gry na klawikordzie. To iluzja światła Księżyca.
• Księżyc w nowiu (José Arcadio): eksplozja cielesnej, dzikiej i kazirodczej namiętności. Gdy tylko José Arcadio powraca, Rebeca porzuca wszelkie arystokratyczne aspiracje, aby poddać się czystej i niszczycielskiej sile erotycznej i poślubić go wbrew woli wszystkich.
Najciemniejsza strona Księżyca jest niedostępna. Po tajemniczej śmierci męża José Arcadio, Rebeca wycofuje się ze świata i na dziesięciolecia barykaduje w domu. Staje się żywym duchem. Rebeca odrzuca światło słońca i spędza długą starość w ciszy ciemnych pokoi, chroniona własnym cieniem, zahartowana w nieprzeniknionej samotności, której nikt nigdy nie będzie w stanie przełamać.
Nocna dusza, karmiona ziemią i nieobecnością, szuka schronienia w cieniu upiornego domu, by spędzić życie w mirażu utraconej miłości i ciszy własnych duchów.
REBECA - KSIĘŻYC - ARKAN 18
17 AURELIANI - SŁOŃCE (ARKAN 19)
W Tarocie Słońce symbolizuje wielość, światło przebijające ciemność, braterstwo, promienną witalność i eksplozję czystej energii. Tradycyjnie karta Słońca przedstawia dzieci lub bliźnięta bawiące się razem w ciepłych, regenerujących promieniach, celebrujące radość wspólnego życia. Siedemnastu Aurelianów uosabia tę nagłą falę światła w powieści, zanim przeznaczenie ich pogrąży.
Siedemnaścioro dzieci jawi się jako różne promienie słońca, emanujące od tego samego Ojca, Pułkownika. Kiedy, teraz młodzi, wszyscy przybywają do Macondo, przynoszą przypływ energii, radości i witalności, jakich dom Buendii nie widział od dawna. To plemię zdrowych, silnych i pełnych entuzjazmu młodych ludzi, którzy bawią się i doskonale integrują z wioską. Siedemnastu Aurelianów nosi na czołach niezatarty znak tożsamości: w Środę Popielcową ojciec Antonio kreśli na ich czołach tradycyjny krzyż, który – w tajemniczy sposób – nigdy nie zniknie, odporny na działanie mydła i wody. Ten znak nie jest cieniem, lecz latarnią morską: to „znamię Słońca”, które identyfikuje ich jako braci wobec świata, światło przynależności, które łączy ich ponad podziałami na matki.
Kiedy 17 Aurelianów osiedla się w Macondo lub tam wraca, nie przynoszą typowej dla rodziny samotności, ale postęp materialny. To jeden z nich, Aureliano Smutny, wykonuje prace pomiarowe, aby doprowadzić linię kolejową i żółty pociąg do Macondo. Inny, Aureliano Stu Stopy, rozwija fabrykę lodu. Niczym promienie słoneczne, które sprawiają, że ziemia kiełkuje, tak młodzi ludzie zapładniają gospodarkę i życie społeczne miasta.
Tragiczny zachód słońca. Ich światło gaśnie, gdy rząd, by nie zostawić śladu po ich ojcu, postanawia ich wszystkich zabić. To zaćmienie słońca rodu Aurelianów w Macondo.
Siedemnaście iskier zrodzonych z tego samego ognia, które przecinają świat niczym olśniewająca obietnica przyszłości, zjednoczone niezatartym śladem popiołu, który przyciąga światło i śmierć pod tym samym niebem.
17 AURELIANOS - SŁOŃCE - ARKAN 19
MAURIZIO BABILONIA – SĄD (ARKAN 20)
W Tarocie Sąd Ostateczny symbolizuje przebudzenie, zew przeznaczenia, zapowiedź nowego życia i przezwyciężenie ziemskich ograniczeń. Na karcie dominuje postać anioła dmącego w trąbę z góry, budzącego dusze i powodującego metamorfozę, która rozdziera zasłonę zwyczajnej rzeczywistości.
Mauricio Babilonia uosabia tę tajemnicę nie poprzez głos czy słowa, ale poprzez nieomylny znak wizualny i dźwiękowy: metamorfozę żółtych motyli. Maurizio jednak przechodzi od zakochanego motyla do gąsienicy, którą pozostaje do końca życia sparaliżowany w łóżku po postrzeleniu w kręgosłup.
Mauricio nie ma potrzeby mówić ani być widzianym: trzepot skrzydeł chmury żółtych motyli, która go poprzedza i nieustannie otacza, to „donośny głos”, który oznajmia jego obecność. To magnetyczne wezwanie, które budzi duszę Meme i wstrząsa całym Macondo, wnosząc cudowny i święty wymiar w centrum codziennego życia. Jej miłość do skromnego mechanika z firmy bananowej działa na nią niczym Sąd Ostateczny: budzi w niej namiętność, wolność i bunt. Mauricio reprezentuje wezwanie do wyjścia z grobowców społecznej hipokryzji, by przyjąć prawdę serca.
Maurizio zostaje uderzony błędnym osądem Fernandy, ale jego nieszczęście ujawnia prawdziwy Sąd: wszyscy odkrywają, jak fałszywa i okrutna potrafi być religijność Fernandy. Maurizio obdarza wszystkich darem osądu Tarota, świadomością ludzkiej nędzy, która nie może zaakceptować miłości w jej różnorodności.
Posłaniec miłości, zwiastowany złotymi skrzydełkami, który przerywa sen pozorów wołaniem pożądania. Jego syn przyniesie do Macondo Sąd Ostateczny i nie będzie już nosił nazwiska Buendía. Budzi duszę poza granicami uprzedzeń i czasu.
MAURIZIO BABILONIA - SĄD - ARKAN 20
REMEDIOS PIĘKNA - ŚWIAT (ARKAN 21)
W Tarocie Świat reprezentuje całość, absolutną doskonałość, duchową ekstazę, świętą nagość i ostateczne wyzwolenie z ziemskich okowów. Postać w centrum karty tańczy nago, zawieszona w girlandzie, otoczona czterema żywiołami, w stanie nieskalanej łaski i uniwersalnej harmonii. Remedios Piękna to nie tylko postać: jest żywym ucieleśnieniem Arkanum XXI. Żyła w innym Świecie, całkowicie własnym.
Odrzuca skomplikowane stroje epoki, woląc chodzić po domu nago lub okryta jedynie prostym workiem jutowym, goląc włosy dla wygody i całkowicie ignorując sztywne zasady społeczne narzucane przez Fernandę. Jej nagość nie jest prowokacją ani pożądaniem, lecz pierwotną czystością: pozostała zamrożona w dniu stworzenia, nieskażona grzechem ani ludzką złośliwością.
Podczas gdy całe Macondo pustoszą wojny, ambicje polityczne, zazdrość i kazirodcze obsesje, Piękna Remedios pozostaje całkowicie odporna na samotność i ból. Żyje w wiecznej teraźniejszości. Nie rozumie, dlaczego mężczyźni szaleją lub umierają dla niej (jak dowódca straży czy młodzieniec, który spada z dachu), ponieważ jej duch zamieszkuje wyższy wymiar, gdzie miłość nie jest posiadaniem, lecz kosmiczną esencją.
Świat zamyka krąg Wielkich Arkanów. Piękna Remedios reprezentuje jedyne idealne odchylenie w udręczonej genetyce Buendíów. Nie tworzy złotych rybek, nie tka całunów i nie czyta pergaminów. Nie ma potrzeby szukać Prawdy, ponieważ sama jest absolutną Prawdą i Pięknem. Jej lot do nieba przywraca Macondo iskrę boskości, pokazując, że całkowita czystość może istnieć, ale jest ona tak doskonała, że nie może pozostać uwięziona w bagnie ziemi i Historii.
Naga i pierwotna dusza unosząca się ponad ludzkimi namiętnościami, celebrująca pełnię bytu w niewinności ciała, które staje się niebem i rozpływa się w nieskończoności.
REMEDIOS PIĘKNA - ŚWIAT - ARKAN 21
...mógł jedynie wydać z siebie płynny, ciepły i regenerujący krzyk na łonie Pilar Ternery. Pozwoliła mu dokończyć, drapiąc go po głowie opuszkami palców, zezwalając mu na ukrycie łez. W miłości rozpoznała najstarszy okrzyk dziejów mężczyzny.
(kiedy Aureliano Babilonia opowiada Pilar o swoich udrękach miłosnych w stosunku do Ursuli Amaranty, nie wiedząc, że Pilar była jego prababcią, a ukochana jego ciotką)
ZIEMIĄ JESTEŚ, ZIEMIĘ BĘDZIESZ JEŚĆ, DO ZIEMI POWRÓCISZ
Postacią, która zostaje totalnie zapomniana, jest Rebeca. Niespodziewanie przybywa do Macondo jako dziecko, niosąc list, z którego wynika, że jest krewną (kuzynką drugiego stopnia Úrsuli Iguarán). Zostaje adoptowana przez rodzinę pomimo wątpliwego pokrewieństwa, o którym nikt nic nie wie. Za każdym razem, gdy Rebeca doświadcza chwili udręki, odrzucenia lub rozpaczy miłosnej, zaczyna jeść ziemię. Istnieją trzy wyjaśnienia tego zjawiska:
1. W tamtych czasach na terenach wiejskich i ubogich dzieci poważnie niedożywione lub cierpiące na ciężką anemię rozwinęły w sobie impuls do nieświadomego kompensowania niedoborów żelaza i wapnia. Nazywa się to geofagią (zjadanie ziemi).
2. Jest to trauma z dzieciństwa, reakcja na porzucenie, zwana alotriofagią. Przypomnijmy, że Rebeka przybywa do Macondo jako sierota, zszokowana, oniemiała, niosąc w worku kości zmarłych rodziców. Zaburzenia ustępują, ale wraca do jedzenia ziemi, gdy Amaranta utrudnia jej zamążpójście.
3. Istnieje także symboliczne i psychologiczne znaczenie: Rebeka, jedząc ziemię, nieświadomie łączy się ze swoimi zmarłymi i niepogrzebanymi rodzicami. Jest dzieckiem bez ojczyzny, bez rodziny, a zatem bez ziemi, więc jedzenie ziemi oznacza dla niej znalezienie fundamentów i bezpieczeństwa.
To nie przypadek, że kończy życie pogrzebana żywcem w samotności i opuszczeniu, stara, zwinięta w kłębek w łóżku, z kciukiem w ustach, symbolicznie powracająca do ziemi i do dzieciństwa.
Rebeka nie jest jedyną osobą, która skupia swoje zaburzenia psychiczne na przedmiocie; Aureliano tworzy złote rybki, a Amaranta haftuje całun. Te rzeczy są dla nich psychicznym ratunkiem.
„Nie odróżniacie dziury od tyłka” – to zdanie José Arcadio skierowane jest do mężczyzn, którzy wyśmiewali jego męskość.
José Arcadio, który jako chłopiec uciekł z Cyganami, wraca do Macondo głęboko odmieniony: stał się potężnym mężczyzną o szorstkich manierach, całkowicie wytatuowanym, wysławiającym się w wyjątkowo wulgarny, brutalny i "marynarski" sposób, szokując purytańskie społeczeństwo Macondo i własną rodzinę swoją wulgarną postawą i wybujałą, bezczelną fizycznością.
José Arcadio szczycił się swoją niezwykłą siłą fizyczną, żeglarskimi przygodami i ogromną męskością, używając niezwykle wulgarnych przysłów, by upokarzać lub prowokować miejscowych, pokazując, że dla niego mężczyźni z Macondo byli niczym więcej niż „biednymi i niedoświadczonymi” osobnikami, grzeszącymi brakiem prawdziwej wiedzy o życiu i świecie.
PRYMITYWNY MĘŻCZYZNA ALFA
Zachowanie José Arcadio (najstarszego syna) po powrocie do Macondo jest fascynujące, zgodne z zaściankowym ekshibicjonizmem, zwierzęcością - czyste chełpienie się siłą fizyczną.
Powraca przemieniony w olbrzyma, z całkowicie wytatuowanym ciałem. Jego „mądrość” nie jest intelektualna; szczyci się, że opłynął kulę ziemską sześćdziesiąt pięć razy na pokładach statków wielorybniczych i że przeżył katastrofy owych statków oraz spotkania z kanibalami. Imponuje Macondo nie cytatami z literatury światowej, ale tym, że potrafi podnieść konia, zjeść połowę krowy i puszczać bąki, od których kwiaty więdną.
To, co ze sobą przynosi, a o czym miasto „nie wie”, to bogactwo dzikich doświadczeń i takiejże seksualności: jego obecność emanuje zapachem prochu i morza, który doprowadza kobiety do szaleństwa. Jego „mądrość” dotyczy świata zewnętrznego w jego najsurowszej i najbardziej brutalnej, a nie akademickiej formie. Przypiera Rebecę do muru i uwodzi ją czystą siłą swojego zwierzęcego magnetyzmu, łamiąc rodzinne i społeczne tabu miasta.
José Arcadio postępuje z arogancją kogoś, kto czuje się lepszy, wracając do Macondo z zewnętrznego świata. Jego postawa nie jest postawą intelektualnego snoba, lecz barbarzyńcy dumnego z własnej siły. Nie poszukuje podziwu Macondo dla swego intelektu, lecz raczej poddania się mieszkańców jego brutalności i doświadczeniu ekstremalnego przetrwania.
PUŁKOWNIK I WOJNA DOMOWA
„Wiele lat później, stojąc przed plutonem egzekucyjnym, pułkownik Aureliano Buendía wspominał to dalekie popołudnie, kiedy ojciec zabrał go na poszukiwanie lodu”. Tak zaczyna się „Sto lat samotności”. Z narracją powieści przeplata się wydarzenie historyczne: Wojna Tysiąca Dni, konflikt wewnętrzny toczący się w Kolumbii między 17 października 1899 a 21 listopada 1902 roku. Fragment powieści opowiada:
„Wybory odbyły się bez zakłóceń… Don Apolinar Moscote zapieczętował urnę wyborczą pieczęcią ze swoim podpisem. Tej nocy, grając z Aureliano w domino, rozkazał sierżantowi złamać pieczęć, aby policzyć głosy. Było prawie tyle samo czerwonych kartek, co niebieskich, ale sierżant zatrzymał tylko dziesięć czerwonych i uzupełnił różnicę niebieskimi. Następnie ponownie zapieczętowali urnę wyborczą i zabrali ją do stolicy prowincji wczesnym rankiem następnego dnia”.
To właśnie tutaj Aureliano stracił wiarę w konserwatystów (niebieskich) i postanowił wesprzeć liberałów (czerwonych). W momencie wybuchu wojny Aureliano Buendía, dowodząc grupą żołnierzy z Macondo, wyruszył na front i mianował swojego wnuka Arcadia dowódcą cywilnym i wojskowym miasta. Arcadio dorastał w domu dziadków, ale jego pochodzenie pozostanie tajemnicą (był synem Pilar Ternery i José Arcadia, najstarszego syna Buendii). Po mianowaniu komendantem Macondo, stał się dyktatorem i tyranem miasta (był dyrektorem szkoły i zamieniał swoich uczniów w żołnierzy). Został rozstrzelany przez konserwatystów.
Wojna położyła kres spokojnemu wiejskiemu życiu w Macondo i pokazała, jak sprawiedliwość siała jedynie niesprawiedliwość i jak władza objawiała się poprzez nadużycie władzy.
WYBLAKŁE KOLORY MENTALNOŚCI POLITYCZNEJ
Narzucanie idei jest nadużyciem władzy, a uczynienie z niej prawa jest przemocą psychiczną. W powieści widzimy, jak frakcje polityczne nie szanują wolności słowa i narzucają swoje ideologie: konserwatyści chcą, aby ludzie malowali swoje domy na niebiesko, podczas gdy liberałowie chcą, aby ludzie malowali swoje domy na czerwono. Aureliano dobrze rozumiał ten idiotyzm, gdy mówił:
„Jedyna obecna różnica między liberałami a konserwatystami polega na tym, że liberałowie chodzą na mszę o piątej, a konserwatyści na mszę o ósmej”.
PUŁKOWNIK TO NOWY SYZYF
Podczas swojej działalności jako przywódca liberałów pułkownik Aureliano Buendía stoczył łącznie 32 bitwy, z których zawsze wychodził przegrany. Nie był człowiekiem stworzonym do rzemiosła wojny, ale chwycił za broń ze względów humanitarnych: z powodu niesprawiedliwości widzianej w postępowaniu względem jego ludu. Z czasem doszedł do zrozumienia, że walka zbrojna nie ma sensu: to ludzie z ludu zabijają się nawzajem, podczas gdy politycy ostatecznie znajdują sposób na pokojowy podział władzy. Wròcił do Macondo, gdzie spędził resztę życia, składając i rozkładając w swoim laboratorium złote rybki (tę samą pracę wykonywał dziadek Gabriela García Márquez, ojciec matki autora), ponosząc tym samym tzw. karę Syzyfa. Mit o Syzyfie stał się symbolem oporu, wytrwałości i akceptacji życia pomimo trudności i braku obiektywnego sensu. Pułkownik umarł w całkowitej samotności, w swoim laboratorium podczas oddawania moczu, po tym, jak siedząc na progu swego domu zobaczył przechodzącą procesję.
ZAWSZE PRZEGRYWAŁ,
NIGDY SIĘ NIE PODDAWAŁ
W czasie wojny pułkownik spłodził 17 synów z 17 różnymi kobietami. To wydarzenie ma swòj historyczny precedens w osobie wielkiego wyzwoliciela Ameryki Łacińskiej, generała Simona Bolivar. Podczas swoich wyzwolicielskich podróży po kraju, w każdym miejscu, w którym się zatrzymywał, matki oferowały mu swoje córki, gdyż istniała tradycja oraz wielkie przekonanie, że młode kobiety mogły mieć z takich związkòw silnych synów, mogły tworzyć lepszą rasę. Tak więc pułkownik Aureliano Buendía siał synów na swojej drodze bitewnej, podobnie jak Libertador Simon Bolivar.
Gabriel García Márquez twierdził, że zainspirował go generał Rafael Uribe Uribe, zarówno jeśli chodzi o budowę ciała pułkownika, która pod każdym względem odpowiada sylwetce generała (szczupła i koścista, ostre wąsy, przenikliwe spojrzenie), jak i fakt, że obaj byli przegrywającymi wszystkie swe wojny domowe liberałami.
„Musiał złamać wszystkie swoje pakty ze śmiercią i tarzać się jak świnia w gnoju chwały, tylko po to, by odkryć, prawie czterdzieści lat później, przywileje prostoty… W każdym razie nie rozumiał, jak można iść na wojnę za coś, czego nie można dotknąć własnymi rękami”.
INDUSTRIALIZACJA I KRYZYS GOSPODARCZY
Macondo to wielkie osiągnięcie małej grupy ludzi, którzy w sposób prymitywny i naturalny założyli wspólnotę, żyli szczęśliwie i w harmonii. Niestety, Macondo zostało podbite przez postęp i technologię w sposób dziki i nienaturalny, siejąc śmierć i zniszczenie. Pozostaje pytanie: czy możemy nazwać to zjawisko postępem?
Aureliano Triste, jeden z siedemnastu synów pułkownika Aureliano Buendía, uruchomił fabrykę lodu w Macondo, pozostawił zarządzanie przedsiębiorstwem swojemu bratu Aureliano Centeno i opuścił miasto z myślą o sprowadzeniu pociągu. Wròcił po krótkim czasie, spełniając swoją misję, a wygenerowała ona ogromny rozwój - wraz z pociągiem dotarł do Macondo także telegraf, gramofon i kino. Miasto stało się wówczas ośrodkiem aktywności w regionie, przyciągającym tysiące ludzi z różnych miejsc. Niektórzy niedawno przybyli obcokrajowcy założyli w pobliżu Macondo plantację bananów.
Stary ład został wywrócony do gòry nogami i od tego momentu powieść jest polityczną i krytyczną alegorią imperializmu.
"Sto lat samotności" przedstawia siły imperialistyczne reprezentowane przez zagraniczną firmę bananową przybywającą do Macondo. Firma eksploatuje ziemię i ludzi dla własnego zysku i niszczy tradycyjny sposób życia w Macondo. Istnieją 3 plagi społeczne, które dotykają Macondo: kapitalizm, imperializm i globalizacja. W tym sensie Macondo jest niczym innym jak symbolem każdego miasta współczesnego świata.
LUDZIE STAJĄ SIĘ PRZEDMIOTAMI
Kiedy cena kapitalizmu dociera do Macondo, wartość ludzi zostaje utracona; mówi się o ludziach, jakby byli przedmiotami, rzeczami równymi bananom, z których żył ten region: 3000 osób zginęło w starciu policji ze strajkującymi... Nastolatka „mulatka”, która każdej nocy musi spać z 70 mężczyznami… to prostacka i okrutna wizja, jakiej można się spodziewać po historii rozgrywającej się w Ameryce Łacińskiej, gdzie przemoc i molestowanie są codziennością i nikogo nie dziwią.
Gabriel García Márquez wplata w powieść kolejne kolumbijskie wydarzenie historyczne: masakra bananowa była masakrą pracowników amerykańskiej firmy produkującej banany United Fruit Company. Pracownicy tej firmy zginęli z rąk Kolumbijskiej Armii Narodowej, która starała się chronić interesy międzynarodowej firmy United Fruit Company (dziś Chiquita Brands International). Istnienie plantacji stworzyło jedynie iluzję dobrobytu dla miasta, a strajk robotników doprowadził do masakry niewinnych ludzi.
Inwestorzy-wyzyskiwacze kraju wycofali się ze swoimi pieniędzmi, a Macondo popadło w stan nędzy. Po wylesieniu dokonanym w celu powiększenia plantacji bananów doszło do tragicznej konsekwencji, czyli powodzi i w Maconco rozpoczęła się apokalipsa, biblijny obraz potopu: deszcz padał przez cztery lata, jedenaście miesięcy i dwa dni.
Aureliano Buendia skrobał wiele godzin, próbując rozbić twardą skorupę swojej samotności. Jedyne szczęśliwe chwile, od odległego popołudnia, podczas którego ojciec zaprowadził go na odkrycie lodu, przeżył w laboratorium złotnika, gdzie spędzał czas na składaniu złotych rybek. Musiał wywołać 32 wojny i musiał złamać wszystkie swoje pakty ze śmiercią i tarzać się jak świnia w gnoju chwały, aby odkryć z prawie czterdziestoletnim opóźnieniem przywileje prostoty.
(Ten fragment ze "Stu lat samotności" uczy nas, że często życie jest tym, co nas omija, gdy jesteśmy zajęci innymi sprawami. A kiedy chcemy je odnaleźć na nowo, by je przeżyć, jest już za późno.)
"Sekret dobrej starości to nic innego, jak uczciwy pakt z samotnością…
Nie umiera się, kiedy trzeba, ale kiedy można…."
Ten słynny cytat to słowa pułkownika Aureliano Buendii, jednej z najbardziej ikonicznych postaci w „Stu latach samotności”. Pułkownik osiąga to głębokie zrozumienie w ostatnich latach swojego życia. W całkowitym odizolowaniu od świata i polityki pułkownik odnajduje spokój: rozumie, że samotność nie jest już wrogiem, z którym trzeba walczyć, ani potępieniem, które trzeba znosić, ale towarzyszem, z którym może zawrzeć pacto honrado (uczciwy/honorowy pakt) w obliczu starości. Złoto, które dla innych postaci (takich jak alchemicy czy obcokrajowcy z firmy bananowej) symbolizuje zysk, chciwość lub postęp technologiczny, w rękach pułkownika traci wszelką wartość ekonomiczną. Staje się czystym surowcem, który można ukształtować, a następnie rozpuścić. Symbolizuje to całkowite oderwanie się postaci od logiki kapitalizmu i materializmu, które stopniowo zniszczą Macondo. Ciekawe, że prawie wszyscy Buendíowie mają obsesję na punkcie manualnych i powtarzalnych czynności (niektórzy szyją całuny, inni odczytują pergaminy, jeszcze inni rozbierają zegary). Wszyscy tkwią w pętli, uwięzieni w cyklicznym czasie.
ZABILI GO ZA ŻYCIA
Władze ponumerowały domy, zmieniły nazwę ulicy i powiesiły tablicę z nową nazwą, poświęconą jemu:
„Calle del Coronel Aureliano Buendía”
(Ulica Pułkownika Aureliana Buendíi).
Obok tablicy z nazwą ulicy burmistrz umieścił tablicę pamiątkową (brązową), ogłaszającą sam dom zabytkiem i wskazującą na to, że jest to miejsce urodzenia najsłynniejszego obywatela Macondo.
Ironia tekstu tkwi właśnie w jego zimnej biurokracji: konserwatywny rząd, który kiedyś próbował stracić pułkownika i wymordował jego siedemnaścioro dzieci, używa jego nazwiska na tablicy, aby nadać sobie poczucie prawowitości i nowoczesności w oczach firmy bananowej. Pułkownik, widząc swoje nazwisko wywieszone na ścianie w celach politycznych, reaguje, mówiąc, że tablica jest obrazą i że dom należy do jego rodziny, a nie do państwa.
"Nikt nie powinien zaznać tej wiedzy, dopóki nie skończy stu lat."
To zdanie wypowiedział pułkownik Aureliano Buendía. Skierował je do swej matki, Úrsuli Iguarán, gdy ta powiedziała mu, że duch jego ojca, José Arcadio Buendíi, jest bardzo smutny, ponieważ przeczuwa, że ich syn wkrótce umrze. Tą ironiczną odpowiedzią pułkownik wyraził swoje całkowite rozczarowanie i świadomość, że nawet śmierć nie odpowiada ludzkiej woli ani pragnieniom, dlatego tablica pamiątkowa stała się ostatecznie sposobem, w jaki państwo mogło go zabić, upamiętniając go, gdy jeszcze żył.
Miłość jest plagą.
– Arcadio Buendia –
MIŁOŚĆ W SAMOTNOŚCI I SAMOTNOŚĆ W MIŁOŚCI
Głównym wątkiem powieści jest samotność, a przyczyną tej samotności jest niemożność miłości. Dla wielu bohaterów powieści miłość jest centralnym elementem w dążeniu do szczęścia. Jednakże związki miłosne w Macondo są często naznaczone tragedią i rozczarowaniem, ponieważ miłość jest owocem, jest wynikiem ewolucji, dojrzałości umysłowej i duchowej. Miłość to nie dziecięce narodziny uczuć i zwierzęce odkrycie pasji.
Oto kilka przykładów:
Arcadio czuje niepohamowany pociąg do Pilar Ternery, ale nie wie, że jest ona jego matką, więc jego namiętność jest czysta, nie ma żadnej konotacji moralnej (grzech) ani zakazu społecznego (kazirodztwo). W Macondo namiętności przeżywa się w stanie dzikim, nie oznacza to jednak, że należy je demonizować.
Ta sama relacja miłosna pomiędzy Arcadio i Ursulą jest osią całej sagi, a mimo to jest to związek, który trwa całe życie. Nie przeradza się jednak w dojrzałą miłość (Ursula zawsze pozostaje na marginesie i samotna, Arcadio, skupiony na sobie, ostatecznie traci rozum).
Pomyślmy o miłości Rebeki i Jose Arcadio, dwóch seksualnych wulkanów. Rebecca jest czystą ziemską pasją, bez miłości zjada ziemię, ale jej pasja w tajemniczy sposób sprowadzi Arcadio do podziemia, do śmierci, której tajemnica nigdy nie została rozwiązana.
Amaranta przez całe życie zmaga się z zazdrością i urazami, jest naznaczona goryczą, która doprowadzi ją do odrzucenia jakiejkolwiek możliwości trwałego szczęścia.
Kolejna toksyczna, niemożliwa i kluczowa miłość w tej historii: Fernanda del Carpio i Aureliano Drugi. Aureliano Drugi to mężczyzna pełen życia, radosny i hedonistyczny. Fernanda natomiast wychowała się w ponurym miasteczku na wyżynach, mając jeden cel: zostać królową. Jej religijność jest obłudna i formalna, zbudowana na pozorach, w której seks postrzegany jest wyłącznie jako obowiązek reprodukcyjny, a przyjemność jako grzech. Toksyczna religijność Fernandy del Carpio, bigoteria i moralna sztywność to jedne z głównych czynników, które niszczą jej małżeństwo z Aureliano Drugim. Jej mentalność, będąca nie tylko przeszkodą w miłości, natychmiast niweczy wszelkie możliwości rozwoju prawdziwego, trwałego uczucia między nimi.
Miłość w Macondo często staje się tragedią erotyczną, pozostaje na pierwotnych i prymitywnych poziomach cielesności oraz nieokiełznanej, tajnej i zakazanej namiętności, dlatego relacje miłosne prawie zawsze kończą się zdradą, zazdrością, porażką, śmiercią i samotnością. Trauma samotności w miłości upada do tak niskiego poziomu, że pojawia się także zoofilia, stan, w którym człowiek szuka towarzystwa, emocji, uczuć i namiętności nawet u zwierząt, co jest ostatecznym poniżeniem człowieka przez jego własną porażkę.
Jedyną miłością niemal idylliczną i platoniczną, niewinną i czystą, w przeciwieństwie do pozostałych relacji w powieści, jest związek Aureliano Buendía i Remedios Moscote, krótki przebłysk autentycznego szczęścia, który zostaje przerwany przez przedwczesną śmierć Remedios, podkreślając kruchość i tymczasowość szczęśliwych chwil.
EL BURREO
W „Stu latach samotności”, podobnie jak w innych dziełach, których akcja rozgrywa się na kolumbijskich Karaibach, Gabriel García Márquez wyraźnie nawiązuje do kopulacji z osłami (zjawisko znane po hiszpańsku jako „burras”). Na północnym wybrzeżu Kolumbii ta wiejska i zakorzeniona w historii praktyka (znana w lokalnym folklorze jako „el burreo”) nie była postrzegana jedynie jako tabu czy odosobniona perwersja seksualna, ale jako prawdziwy rytuał inicjacji w męskość i seksualność dla wielu miejscowych nastolatków i młodych mężczyzn przed ślubem lub wejściem do domów publicznych.
Przed rozpoczęciem intensywnego i skandalicznego związku z Pilar Ternerą najstarszy syn Josè Arcadio jest opisany w fazie przejściowej dorastania. W tekście wspomniano, że eksplorując swoją zdumiewającą siłę fizyczną i rodzącą się seksualność, dzielił się nocnymi doświadczeniami w zagrodach dla zwierząt z innymi chłopcami ze wsi. Podczas długich okresów wojny domowej, która pustoszyła region, samotność żołnierzy obozujących na obszarach wiejskich i nadmorskich prowadziła ich w całkowitą rozwiązłość i wykorzystywanie osłów jako wyjścia awaryjnego z sytuacji bez kobiet.
MIŁOŚĆ POZA ZAKAZEM
Miłość Aureliano Babilonii i Amaranty Úrsuli narodziła się przed postawieniem im moralnego zakazu kazirodztwa, co oznacza, że kazirodztwo jest problemem biologicznym, a nie moralnym. Miłość wykracza poza moralność, ponieważ narodziła się przed zakazem, więc kazirodztwo samo w sobie jest problemem biologicznym (niezgodność w prokreacji), a nie psychologicznym: miłość wykracza, przekracza i transcenduje, ale moralne tabu ją powstrzymuje i wywołuje poczucie winy, a nawet kastruje i frustruje. Amaranta była gotowa przerwać łańcuch traumy, gdy postanowiła przestać nazywać dzieci powtarzającymi się imionami Aureliano lub Arcadio. Chciała nadać im imiona takie jak Rodrigo i Gonzalo (ciekawostka: to właśnie imiona dzieci autora powieści, Gabriela Garcíi Márqueza). Gdyby urodziła dziewczynkę, Amaranta Úrsula nazwałaby ją Virginia, a nie Remedios. Przy tym Remedios oznacza po hiszpańsku lekarstwo, a żadna z tych kobiet nie przyniosła go swojej rodzinie.
AMARANTA
Jej imię ma znaczenie etymologiczne; pochodzi od słowa „amaro”, czyli kobieta zgorzkniała (amara), ponieważ już od lat dzieciństwa ruchem jej życia była zazdrość i zawiść o przybraną siostrę, Rebekę. W okresie dojrzewania obie zakochały się w Pietro Crespim, we Włochu, muzyku, który wybrał Rebekę. To wydarzenie uczyniło z Amaranty kobietę zawziętą, pełną nienawiści i mściwą.
Za wszelkie nieszczęścia czuła się winna i odpowiedzialna, dlatego płaciła za nie samookaleczeniem. Zawsze żyła w swej małostkowej duszy wyrzutami sumienia i poczuciem winy. Pragnęła być kochana, ale nie potrafiła dawać siebie i kochać; odrzuciła wszystkich mężczyzn, którzy jej pragnęli. Z siostrzeńcem Aureliano Josè (synem pułkownika) a następnie z Josè Arcadio (synem Aureliana II, jednego z bliźniaków) łączyła ją chorobliwa i kazirodcza więź.
Wśród kobiecych postaci powieści Amaranta jest postacią najsmutniejszą i najbardziej samotną, miłością najbardziej zmarnowaną, najbardziej nędzną samotnością. Zmarła w celibacie i jako dziewica, po tym jak przez nieco ponad cztery lata tkała i pruła swój całun pogrzebowy. Ten obraz tkania i prucia przenosi nas do obrazu Wierności Penelopy, która czekała na miłość Ulissesa. Amaranta czekała na śmierć, zastępującą nie wierność, ale życie, w którym była niewierna tylko sobie.
„Przez cztery lata zapewniał ją o swej miłości, a ona zawsze znajdowała sposób, by go odrzucić, nie raniąc go, bo choć nie mogła go już kochać, nie mogła też bez niego żyć”.
To zdanie opisuje pełną cierpienia i głęboką więź między pułkownikiem Gerineldo Marquezem a Amarantą Buendią. Ten fragment jest kluczowy dla zrozumienia złożonej psychiki Amaranty, która całe życie odrzucała kochających ją mężczyzn nie z powodu braku uczuć, ale z powodu głębokiego lęku przed oddaniem się miłości, skazując się tym samym na wieczną samotność.
Samotność wybrała jej wspomnienia i spopieliła odrętwiałe stosy nostalgicznych śmieci, które życie nagromadziło w jej sercu, oraz oczyściła, powiększyła i uwieczniła inne, najbardziej gorzkie.
CYKL SIĘ POWTARZA
Samotność to sytuacja psychiczna, rodzaj introwersji, którą potomkowie dziedziczą od patriarchy José Arcadio i ten powracający patron prowadzi wszystkich do powtarzania tego samego cyklu. Arcadio, w obliczu porażki liberałów, nie akceptuje kapitulacji i broni wioski z kilkoma słabo uzbrojonymi ludźmi. Schwytany, zostaje zastrzelony przez pluton egzekucyjny. Jego żonę, Santa Sofía de la Piedad, wraz z trójką dzieci, przyjmie w swe progi Ursula i powtórzy się wzór rodu dziadków: 2 chłopców i dziewczynka. Mężczyźni, podobnie jak ich wujkowie z Pilar Ternera, będą odwiedzać tę samą kochankę, Petrę Cotes i będą nosić te same imiona co wujkowie: Aureliano Secondo i Arcadio Secondo.
Ursula zauważyła, że bracia zamienili się w dzieciństwie rolami, ponieważ w José Arcadio rozwinęły się cechy typowe dla wszystkich Aureliano, czyli melancholijny i spokojny charakter oraz typowa, szczuplejsza sylwetka. Aureliano II umarł na raka gardła, a Arcadio II umarł bez powodu w tym samym czasie, co jego bliźniak. Ciała zmarłych zostały zamienione także w trumnach z powodu nieostrożności pijanych przyjaciół.
Każda postać w "Stu latach samotności" dąży do celu, który ostatecznie okazuje się efemeryczny: od nieosiągalnych lub zakazanych miłości bohaterek po najczęściej niezrealizowane marzenia bohaterów. Cała historia jest jak koło, które tak naprawdę w ciągu stu lat zawsze wraca do punktu wyjścia: każdy przeżywa swój nieunikniony los samotności i szaleństwa. Rodzaj błędnego koła, z którego wydaje się niemożliwe uciec...
REMEDIOS PIĘKNA
Uważana była za najpiękniejszą kobietę na świecie. Mężczyźni tracili dla niej rozum i ginęli tragicznie, jeśli próbowali ją posiąść, dlatego babcia Ursula nie pozwala jej wychodzić z domu, chyba że na mszę w całkowitym zawoalowaniu.
Remedios żyła we własnym świecie bez zasad, nie interesowała się światem. Gdy była jeszcze dzieckiem, myślano o niej, że jest obłąkana, bo krążyła po domu nago i wymazywała po ścianach małe zwierzątka palcami tłustymi od ekskrementòw. Jadła rękami i nigdy nie używała sztućców, spędzała niezliczone godziny w łazience i pozostawała niepiśmienna. Pod naciskim Ursuli zaczęła nosić konopny płaszcz własnego pomysłu i wykonania. Zgoliła włosy, aby żyć w świętyn spokoju. A jednak „im bardziej w poszukiwaniu wygody uwalniała się od mody i im bardziej pokonywała konwencje, kierując się spontanicznością, tym bardziej niepokojąca stawała się jej niesamowita uroda i tym bardziej prowokacyjne było jej zachowanie wobec mężczyzn”. Nawet 17-tu Aureliano zaproszonych do domu Buendìa poczuło do niej tajemniczy pociąg.
WSTĄPIENIE DO NIEBA REMEDIOS PIĘKNEJ
Z czasem mit o jej urodzie zamienił się w legendę o śmiercionośnych fluidach, które opętywały mężczyzn, nietykalne piękno, podobne do piękna Matki Boskiej.
Któregoś popołudnia Remedios wstąpiła do nieba (jest to bardzo wyraźne katolickie nawiązanie do wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) ku wielkiemu zdumieniu pozostałych kobiet, zwłaszcza zazdrosnej Fernandy, złej na Remedios o zabrane do nieba prześcieradeł, które leżały w tym momencie na zewnątrz.
Kontrast między Fernandą del Carpio a Piękną Remedios to jedna z najbardziej zjadliwych i błyskotliwych krytyk religijnej hipokryzji Gabriela Garcíi Márqueza. Uciekając ciałem i duszą między prześcieradła, Fernanda nie odczuwa mistycznego podziwu ani oddania wobec ewidentnego cudu. Wręcz przeciwnie, trawią ją zazdrość i gniew, gdy błaga nawet Boga, by chociaż zwrócił jej koronkowe prześcieradła, bo żal jej było materialnej wartości przedmiotu. To triumf ziemskiej małostkowości Fernandy nad prawdziwą transcendencją Remedios.
García Márquez przyznał, że wniebowstąpienie Pięknej Remedios to historia opowiedziana mu przez jego babcię, gdy był dzieckiem; dla niego był to fakt realny i dopiero gdy dorósł, poznał prawdę o miłosnej ucieczce wpisanej w historię cudu. Oznacza to, że metafora w powieści jest prawdziwa tylko w świecie fantazji, a symboliczna dla rzeczywistości.
PIĘKNA I BESTIA
Kontrast między Piękną Remedios a Fernandą del Carpio to jedna z najbardziej zjadliwych i błyskotliwych krytyk religijnej hipokryzji autorstwa Gabriela Garcíi Márqueza. „Czystość” Remedios rozbraja i przeraża Fernandę z kilku kluczowych powodów:
• Spontaniczna świętość przeciwstawiająca się dogmatom: Fernanda potrzebuje sztywnych zasad, włosiennic, spisanych modlitw i obsesyjnych rytuałów, aby czuć się czystą (i przekonać innych, że taka jest). Remedios, wręcz przeciwnie, żyje w stanie łaski i całkowitej niewinności, nie podejmując żadnego wysiłku. Nie przestrzega żadnych zasad społecznych ani zasad religijnych: chodzi po domu nago, odrzuca konwenanse i ignoruje zło świata. Jej wrodzona i absolutna czystość sprawia, że formalizmy Fernandy są śmieszne i niepotrzebne.
• Całkowity brak złośliwości: Dla Fernandy świat jest brudny, seks grzeszny, a ludzie zepsuci. Remedios natomiast jest całkowicie pozbawiona wszelkiej złośliwości. Kiedy mężczyźni umierają z miłości do niej, nie dzieje się to z winy jej wyrachowania czy uwodzicielstwa; ona nawet nie rozumie pojęcia grzechu. Ten całkowity brak winy podważa światopogląd Fernandy, który wszędzie widzi Szatana.
• Zwierciadło hipokryzji: Remedios jest zwierciadłem, które ujawnia kłamstwo Fernandy. W obliczu rozbrajającej prostoty dziewczyny religijność Fernandy objawia się tym, czym jest: nie wiarą, ale kompleksem wyższości, a zatem dumą, arogancją i pragnieniem kontroli.
KOLEJNY CYKL
Kolejne pokolenie powtarza cykl fatalności: tym razem jest to para Aureliano Secondo (jeden z bliźniaków) i Fernanda del Carpio. Znów jest troje dzieci, ale tym razem dwie dziewczynki, a ich imiona stanowią kompendium najbardziej wpływowych kobiet w rodzinie: Renata Remedios zwana po prostu Meme oraz jej siostra Ursula Amaranta. Chłopiec zostaje imiennikiem Josè Arcadio.
Ta rodzina obciążona jest pogłębiającą się traumą religijną: matka Fernanda del Carpio ma bigoteryjną i dumną naturę (wychowała się w bardzo pobożnej i arystokratycznej rodzinie). Kieruje (a raczej nagina na siłę) na dobre i na złe całą trójkę swych dzieci do życia zakonnego: Meme została przymusowo zamknięta w klasztorze, aby oddzielić ją od ukochanego Maurizio, Ursula Amaranta została wysłana na studia do klasztoru w Brukseli, w Europie, a Josè Arcadio, na prośbę swojej babci Ursuli, został wysłany do seminarium w Rzymie, ambitnie mierząc w tron papieski.
Te pozornie szlachetne intencje są jednak wynikiem drobnych i despotycznych ograniczeń narzucanych wszystkim przez Fernandę i spowodują jedynie nieszczęścia, które doprowadzą do końca linii Buendìa i Macondo.
FERNANDA DEL CARPIO
Kolejnym z kolorów kobiecej tęczy "Stu lat samotności" jest Fernanda. Pochodziła ze zubożałej rodziny szlacheckiej, a atmosfera utraconej wielkości uczyniła z niej kobietę surową, posępną, mroczną i kapryśną w kontekście nędzy i biedy Macondo. Jej religijna mentalność poprowadziła ją drogą moralizatorskiego okrucieństwa i racjonalnej ślepoty.
Fernanda robiła wszystko, co w jej mocy, by ukryć swoje wady przed światem, nie potrafiła znieść własnej niedoskonałości. Do Macondo trafiła przy okazji karnawału, zwabiona obietnicą objęcia tronu Madagaskaru i ukoronowania w konkursie piękności. Została nazwana królową wraz z piękną Remedios, a jej uroda zafascynowała Aureliano Secondo (jednego z bliźniaków), już romantycznie związanego z Petrą Cotes, w której pozostał zakochany do samego końca.
Dzięki podeszłemu wiekowi Ursuli, uległości Santa Sofia de la Piedad oraz odwzajemnionej niechęci do Amaranty i ciągłej nieobecności męża (który większość czasu spędza ze swą kochanką, Petrą Cotes, zdecydowanie preferując jej towarzystwo od żony), Fernanda przejęła stery domu Buendía. Mentalność tej kobiety była zdeformowana w procesie jej edukacji: była przygotowywana na zostanie królową, a tymczasem jej przybycie do domu Buendía zapoczątkowało upadek Macondo oraz jej królowanie bez korony, bez króla i bez królestwa.
Fernanda dorastała z kompleksem wyższości, a żyła w rodzinie, w której królowały prostsze, niższe i oczywistsze rzeczy, a ktòre postrzegała jako podłe.
ŚMIERTELNA LEKCJA
W powieści konflikt między starszą Amarantą Buendią a Fernandą del Carpio prowadzi do bezwzględnego współistnienia, naznaczonego wzajemnymi obelgami i całkowitą nietolerancją. Kiedy Amaranta zdaje sobie sprawę, że nadszedł jej czas (po utkaniu sobie całunu), postanawia umrzeć w spokoju, ale kategorycznie odmawia spowiedzi. Wierzy, że jej sumienie jest całkowicie czyste i nie chce żadnej hipokryzji w ostatniej chwili. W obliczu tej odmowy Fernanda jest głęboko wstrząśnięta. Zaczyna wygłaszać tyrady i recytować na głos modlitwy i litanie, aby „zbawić” duszę tej, którą uważa za upartą i niewierną grzesznicę. Właśnie w tym momencie Amaranta, z właściwą sobie cyniczną i bezlitosną jasnością, odprawia Fernandę, nakazując jej przestać i dodając, że Fernanda lepiej zrobi, jeśli pomodli się za siebie, ponieważ jest tak pełna złości i wewnętrznego zepsucia, że potrzebuje tego o wiele bardziej. Amaranta wyraźnie widzi, co kryje się za maską Fernandy: wie, że jej nieskończone modlitwy nie pochodzą z czystego serca, lecz z bigoteryjnej, pełnej urazy duszy „zepsutej” pychą i arogancją. Tym zdaniem Amaranta całkowicie wywraca pojęcie grzechu, wskazując na Fernandę jako prawdziwą niegodziwą postać w domu.
RELIGIJNA PSYCHOZA FERNANDY DEL CARPIO
Aby wyjaśnić całkowitą sprzeczność między oddaniem Fernandy del Carpio a jej głęboko nikczemnymi i okrutnymi czynami (takimi jak uwięzienie Meme, odizolowanie syna Meme czy atak na Mauricio Babilonię), musimy zrozumieć, że jej duchowość nie jest autentyczna, lecz jest patologią społeczną i psychologiczną.
Dla Fernandy religia nie jest narzędziem miłości, przebaczenia czy współczucia, lecz sztywnym kodeksem praw rządzących światem, a przede wszystkim innymi ludźmi.
• Jej niekończące się modlitwy, posty i kalendarze abstynencji nie służą uwzniośleniu jej duszy, lecz ustanowieniu rzekomej wyższości moralnej nad wszystkimi członkami domu Buendía, których uważa za barbarzyńców i grzeszników.
• Konfesjonał staje się dla niej biurokratycznym trybunałem: popełnienie okrutnego czynu nie stanowi problemu, jeśli jest częścią obrony porządku i „moralności” i jeśli można go odwołać formalną pokutą.
W zniekształconym umyśle Fernandy grzechem śmiertelnym nie jest okrucieństwo, ale skandal, a prawdziwą boskością jest osąd społeczny.
• Kiedy odkrywa związek swojej córki Meme z Mauricio Babilonia (skromnym mechanikiem otoczonym żółtymi motylami), jej bigoteryjny umysł widzi nie miłość, ale niezatartą plamę na reputacji rodziny.
• Postrzelenie Mauricio (co czyni go dożywotnim inwalidą) i zamknięcie Meme w klasztorze na zawsze nie są w jej oczach złymi uczynkami, lecz aktami oczyszczenia. Woli zniszczyć życie córki niż tolerować społeczny wstyd „publicznego grzechu”. Jej moralność jest czysto zewnętrzna: zło ukryte za murami domu jest akceptowalne, łamanie społecznych konwenansów nie.
• Fernanda przenosi całą swoją gorycz na innych, kierując ją poprzez religijny kanał. Jej obsesyjne oddanie staje się bronią pasywno-agresywnej zemsty.
• Jej nikczemne czyny są owocem tej represji: skoro odmówiono jej przyjemności, szczęścia i spontanicznej miłości, nikt wokół niej nie ma prawa ich doświadczać. Szczęście innych staje się w jej oczach obrazą Boga, co usprawiedliwia jej bezwzględną determinację, by je niszczyć.
Podsumowując, zepsute czyny Fernandy nie przeczą jej oddaniu: są bezpośrednią konsekwencją. Formalna religijność znieczula sumienie, pozwalając jej popełniać najgorsze okrucieństwa w imię Boga stworzonego na własny obraz i podobieństwo: zimnego, pysznego i mściwego.
„I ubolewali nad tym, ile stracili, by znaleźć raj wspólnej samotności.”
Ten piękny cytat mówi o Aureliano Drugim i jego miłości życia, Petrze Cotes. To ten moment, w ich starości, kiedy pogrążeni w skrajnej nędzy po potopie, który spustoszył Macondo, na nowo odkryli czystą i głęboką miłość, wolną od wszelkich wad.
Początkowo związek Aureliano Drugiego i Petry Cotes opierał się na bogactwie, niepohamowanej żądzy i swoistym „magicznym przesądzie”: byli przekonani, że ich związek seksualny był przyczyną cudownego i niekontrolowanego rozmnażania się ich bydła. Jednak po powodzi, która spustoszyła Macondo, para straciła cały majątek i popadła w skrajną nędzę. To właśnie w tym momencie ruiny nastąpiła transformacja: Aureliano Drugi zaczął „wnikać” w jej uczucia, aby zrozumieć, co pozostało z ich więzi teraz, gdy ich majątek zniknął… To właśnie tutaj pojawia się wspaniała myśl: „Zaintrygowany tą tajemnicą, wniknął tak głęboko w jej uczucia, aż szukając jej zainteresowania, znalazł miłość, bo próbując być kochanym, sam ją pokochał”.
ZMATERIALIZOWANA KLĄTWA
Powieść "Sto lat samotności" stawia także pytania filozoficzne i etyczne o naturę istnienia i sytuację człowieka. W mniemaniu Ursuli kazirodztwo jest winą i przekleństwem (potomstwo ze świńskim ogonem), dla Arcadio jest przesądem. Dziś doskonale zdajemy sobie sprawę z wad rozwojowych wynikających z niezgodności krwi, zwłaszcza pomiędzy bliskimi krewnymi. Po kazirodztwie między Ursulą i Arcadio dochodzi do kolejnego: między Aureliano Babilonią i jego ciotką Ursulą Amarantą, ale pamiętajmy: oboje nie wiedzieli o swym pokrewieństwie. Aureliano był synem Meme i Maurizio Babilonii, a ponieważ Fernanda nie potrafiła pogodzić się z uczuciem córki względem człowieka - jej zdaniem - zbyt niskiego urodzeniem i statusem społecznym, więc zamknęła córkę w klasztorze, a władzom nakazał zastrzelić chłopca. Maurizio pozostał inwalidą do końca uważanym za złodzieja kurczaków.
Z czasem zakonnice odesłały do domu Buendía owoc tej nieszczęśliwej miłości - Aureliano Babilonię. Fernanda zmusiła go do spędzenia całej jego młodości w odosobnieniu, wstydzając się tych pozamałżeńskich narodzin i wmawiając mu, że został znaleziony w koszu oraz przez nią adoptowany. Tymczasen Ursula Amaranta powròciła z Europy i zakochała się w swoim siostrzeńcu, którego uważała za przybranego brata. Umarła przy porodzie, rodząc ostatniego z linii Buendía. Kazirodztwo jest tu zatem nieświadome, czyli niewinne.
W powieści znajduje się ważne sprecyzowanie: to ostatnie dziecko było „jedynym w ciągu stulecia, zrodzonym z miłością”. Problemem kazirodztwa nie jest zatem seksualność, ponieważ dopóki istnieje miłość, jest ona zawsze ważna i słuszna. Problem ma podłoże genetyczne, a zatem jest nim prokreacja. Istnieją i dzieci z wadami rozwojowymi, których rodzice nie są kazirodcami, a jedynie osobami niezgodnymi krwią.
Nazwisko dziecka, które doprowadzi Macondo do jego końca, nie brzmi Buendìa, ale Aureliano Babilonia, co wskazuje nam na upadek z wieży, czyli na upadek rodu Babilonu, rodu Buendìa.
KONIEC MACONDO
Zgodnie z przewidywaniami zawartymi w zwojach Melquiadesa:
«Pierwszy z rzędu jest przywiązany do drzewa, a mrówki zjadają ostatniego.»
Patriarcha José Arcadio Buendía po kolejnym spotkaniu z duchem Aguilara, stracił rozum. Rodzina przywiązała go do drzewa na podwórku, a po latach umarł na atak serca. Macondo stopniowo pustoszało. Aureliano Babilonia, znany z mądrości, spędził życie na odszyfrowywaniu zwojów spisanych przez Melquiadesa. A tymczasem jego ciotka Amaranta Ursula, poślubiona Gastónowi, wròciła z Europy. Nie wiedząc o swym pokrewieństwie, Aureliano Babilonia i Amaranta Ursula zakochali się w sobie, a ona zaszła w ciążę. Podczas porodu umarła, wydając na świat chłopca ze świńskim ogonem.
Dziecko ze świńskim ogonem jest symbolem winy (pamiętajmy, że diabeł ma ogon, dlatego człowiek w grzechu traci swoją boskość i cofa się do swojej zwyczajnie zwierzęcej natury). To nie przypadek, że dziecko zostało pożarte przez samą Naturę, mrówki będące symbolem wyzutej ze znaczenia pracowitości czasu, który wszystko zabiera. Aureliano szukał pomocy, a znajdując jedynie barmana, upił się i zasnął. Kiedy się obudził i wròcił do domu, noworodek był już pożarty przez mrówki. Aureliano zaś mógł wreszcie rozszyfrować pisma Melquiadesa: „ponieważ rasy skazane na sto lat samotności nie dostały drugiej szansy na ziemi”. Macondo zostało zniszczone i pogrzebane przez huragan.
WIEDZA JAKO ŹRÓDŁO IZOLACJI
Rzeczy żyją własnym życiem (...), wystarczy przebudzić ich duszę.
– Melquiades –
Te słowa Melquiadesa ujawniają nam głęboką tajemnicę... W wielu kulturach drzewo symbolizuje genealogię (drzewo genealogiczne). Bezruch patriarchy, „założyciela” Macondo, uwiązanego do korzeni kasztanowca, symbolizuje, że cała linia rodowa pozostanie na zawsze zakotwiczona w tym samym punkcie wyjścia, niezdolna do prawdziwego rozwoju. Ta metafora wskazuje, że dla Buendíów przeszłość nigdy nie umiera; linia rodowa jest stale monitorowana, pod wpływem i niemal duszona przez widmo swoich początków. José Arcadio Buendía odizolował się pod drzewem - naukowa i alchemiczna wiedza stopniowo oddalała go od rzeczywistości i własnej rodziny. Aureliano Babilonia podąża przeciwną, lecz lustrzaną ścieżką: zamknięty w pokoju Melquiadesa, poszukuje wiedzy (studiowania sanskrytu, odczytywania zwojów) jako jedynej ucieczki od niewiedzy o swoim pochodzeniu i samotności. Wiedza jednak nie uwalnia go od drzewa, lecz przykuwa go do niego. Im więcej się uczy, tym bardziej izoluje się od świata zewnętrznego, powtarzając dokładnie tę samą obsesję patriarchy.
DRZEWO ŻYCIA I ŚMIERCI
Drzewo jako jedyne w domu Buendía nie ulega żadnej przemianie; jest symbolem rodziny, związanym z jej samotnym charakterem. Podobnie jak w Kabale, jest Drzewem Życia, świadkiem siły życiowej, ale jest też Drzewem Śmierci, jedynym cichym świadkiem śmierci wszystkich potomków Buendía.
Koniec Macondo jest apokaliptyczny: biblijna powódź, która zmiata wszystko z powierzchni ziemi i zdaje się oczyszczać ją z grzechu pierworodnego: kazirodztwa. Ale pamiętajmy, że nie zawsze było ono chciane i świadome, ponieważ często krewni czują do siebie pociąg, nie wiedząc o swym pokrewieństwie, z wyjątkiem pierwszego oryginalnego przypadku (Josè Arcadio i Ursula, Adam i Ewa, ponieważ są dziećmi tego samego wiecznego Ojca, a więc z natury kazirodczy, gdyż Ewa narodzona z Adama jest jego córką).
W ciągu stu lat samotności pojawia się znana nam nieświadomość kompleksu Edypa: Edyp zabija ojca i poślubia matkę, nie wiedząc o łączących go z nimi więzach pokrewieństwa. Wszyscy jesteśmy przywiązani do tego drzewa szaleństwa rodzicielskiej miłości, jest to korzeń, który wiąże nas na całe życie. I często nieświadomie szukamy w naszej miłości miłości ducha naszych rodziców.
SZALENIEC STRACIŁ WSZYSTKO Z WYJĄTKIEM ROZUMU
Kiedy patriarcha Josè Arcadio Buendìa stracił rozum, przywiązano go do drzewa; nieszczęśnik mówił dziwnymi językami.
„Pewnego razu ojciec Nicanor przyniósł pod kasztan szachownicę i pudełko żetonów, aby zaprosić go do gry w warcaby, ale José Arcadio Buendià nie zgodził się, twierdząc, że nigdy nie był w stanie zrozumieć znaczenia sporu między dwoma przeciwnikami, którzy byli “zgodni co do zasad” ”. Tutaj José Arcadio zademonstrował jasność umysłu wykraczającą poza granice jego szaleństwa. „Ojciec Nicanor, który nigdy nie rozważał gry w warcaby z tego punktu widzenia, stracił zainteresowanie grą. Coraz bardziej zdumiony przytomnością José Arcadio, zapytał go, jak to możliwe, że przywiązano go do drzewa. „Hoc est simplicisimum” – odpowiedział – ponieważ jestem szalony. Wtedy rodzina zrozumiała, że te demoniczne wersety to łacina używana przez księży.”
Najbardziej enigmatyczna i demoniczna pozostaje decyzja ojca Nicanora: „Odtąd ksiądz, zatroskany o swoją wiarę, już go nie odwiedzał”... jakby księża bali się odkryć prawdy wykraczające poza ich prawdy ustalone dogmatycznie.
KIEDY ŁACINA STAJE SIĘ JĘZYKIEM DIABŁA
Tutaj kryje się miażdżąca, ironiczna i wielowarstwowa krytyka zarówno Kościoła katolickiego, jak i intelektualnej izolacji Ameryki Łacińskiej.
Gabriel García Márquez używa łaciny mylonej z „językiem diabła”, aby przekazać kilka głębokich przesła satyrycznych i historycznych:
1. Satyra na ślepotę i ignorancję Kościoła: religię postrzega się jedynie jako przesąd, pusty rytuał i strach przed nieznanym, bez prawdziwego duchowego zrozumienia.
2. Kościół oddzielił się od ludu: autor podkreśla absurdalność instytucji posługującej się martwym językiem, niezrozumiałym i obcym dla zwykłych ludzi, do tego stopnia, że słowo Boże wydaje się formułą egzorcyzmu lub diabolizmu.
3. Dogmat Kapłana kontra rozum Głupca Josè Arcadio: Kościół od wieków używa łaciny jako narzędzia władzy i monopolu na wiedzę; kiedy „szaleniec” odizolowany pod drzewem używa tego samego języka z czystym, racjonalnym rygorem, system wiary upada, zmuszając kapłana do ucieczki.
Krótko mówiąc, poprzez łacińskie delirium patriarchy, García Márquez odwraca role: „szaleniec” przywiązany do drzewa jest jedynym, który posiada klucz do uniwersalnej wiedzy, podczas gdy „zdrowa na umyśle” rodzina i władze religijne okazują się uwięzione w ignorancji i uprzedzeniach.
Historia się powtarza, gdy José Arcadio wraca z Rzymu i modli się po łacinie: Aureliano Babilonia, który uczył się łaciny samodzielnie z pergaminów Melchiadesa, rozumie farsę nieudanego papieża, który nawet łaciny nie poznał.
BOSKOŚĆ BEZ BOGÓW
W odległej i zagubionej wiosce Macondo, jak opowiada nam Gabriel García Màrquez w swojej słynnej powieści „Sto lat samotności”, religia instytucjonalna była bezużyteczna, smutna i nudna w obliczu naturalnej czci narodu, który rośnie i rodzi się razem i w zgodzie z naturą: przybyły do Macondo kapłan „zahartowany niewdzięcznością swojej posługi… był zdumiony jałowością mieszkańców Macondo, prosperujących w skandalicznej egzystencji, podlegając prawu naturalnemu, nie chrzcząc swych dzieci ani nie uświęcając dni świętych. Myśląc, że żadne miejsce nie potrzebuje tak bardzo nasienia Boga, postanowił pozostać... by chrystianizować. Ale nikt nie zwracał na niego uwagi. Odpowiadali mu, że żyją bez księdza od wielu lat, a załatwiając sprawy duszy bezpośrednio z Bogiem, pozbyli się zjadliwości śmiertelnego grzechu”. Wygląda na to, że prymitywne Macondo ewoluowało, by stać się całym światem współczesnego chrześcijaństwa...
Obecnie znajdujemy się w odwrotnej sytuacji: żyjemy w świecie pełnym bogów i religii, ale bez naturalnej boskości.
UPADEK KULTUROWY
Kataloński mędrzec postanawia opuścić Macondo, które po powodzi i upadku firmy bananowej stało się podupadającym miastem - widmem. Prowadził zakurzoną księgarnię, w której Aureliano Babilonia kupował książki. Wsiadając do pociągu zdążającego do Barcelony, zabiera ze sobą trzy kufry pełne książek. Konduktor pociągu jednak awanturuje się o ten ładunek i żąda, aby książki jechały osobno. To właśnie w chwili frustracji stary księgarz wypowiada gorzkie zdanie:
„Świat naprawdę pójdzie do diabła – powiedział – w dniu, w którym ludzie będą podróżować pierwszą klasą, a literatura będzie podróżować w wagonie towarowym”.
Reprezentuje ono ostateczne starcie między materialnym „postępem” a kulturą. „Pierwsza klasa” symbolizuje obsesję na punkcie komfortu, pieniędzy, statusu i materii. „Wagon towarowy” dla literatury wskazuje na to, jak sztuka, myśl krytyczna i kultura schodzą na dalszy plan, stając się towarem drugorzędnym, bezużytecznym ciężarem, który trzeba dźwigać tylko wtedy, gdy jest na to miejsce.
García Márquez wprowadza tę postać jako serdeczny hołd dla swego literackiego mentora, pisarza Ramóna Vinyesa.
METAFORA W PARALELIZMIE
Melchiades przewidział, że zwojów nie można odczytać, dopóki nie upłynie sto lat, precyzując dodatkowo, że ich pełne zrozumienie nastąpiłoby dopiero w momencie rozgrywania się opisanych wydarzeń. Wiele osób przeczytało „Sto lat samotności” i nadal nie rozumie, że jest to metafora między Gabrielem Garzią Marquesem, czyli Melchiadesem, a Aureliano Babilonią, czyli nami wszystkimi, którzy przeczytaliśmy zakończenie książki. Zwoje są tym samym, co „Sto lat samotności”, a wyjaśniają, jak każdy z nas, dążąc do niemożliwej miłości (czyli do samego siebie, a zatem kazirodczej w boskim sensie), gubi się w błędnym kole (stąd skręcony świński ogon). Nasze wewnętrzne dziecko zamiast narodzić się z miłości (jedyne dziecko, które narodziło się z miłości, to to z ogonem, jak głosi sama książka), umiera w nas, pożarte przez mrówki, którymi są nasza małostkowość i podłość.
PERGAMINY MELCHIADESA
Søren Kierkegaard powiedział, że święte teksty należy czytać jak list miłosny od osoby, którą głęboko się kocha, ale list ten jest napisany w języku, którego się nie zna. Aby go przeczytać, trzeba sięgnąć po słownik, zgłębić gramatykę i zacząć tłumaczyć go słowo w słowo. To przedsięwzięcie stanowi erudycyjne studium, egzegezę, komentarz doktrynalny i akademicką teologię. Ryzyko, mówi Kierkegaard, polega na tym, że czytelnik tak bardzo zafascynuje się tłumaczeniem, wątpliwościami gramatycznymi i wariantami filologicznymi, że zapomni o pierwotnym celu: wysłuchaniu przesłania ukochanej osoby. Rzeczywiście, rodzą się wielcy filozofowie, teologowie i językoznawcy, ale niewielu jest mistyków i miłośników boskości.
W powieści „Sto lat samotności” decyzja Gabriela Garcíi Márqueza o spisaniu pergaminów Melquiadesa w sanskrycie ma głębokie znaczenie symboliczne, literackie i filozoficzne. Nie jest to jedynie chwyt mający na celu utrudnienie odczytania manuskryptów, ale raczej odpowiedź na trzy fundamentalne racje:
1. Sanskryt jest jednym z najstarszych świętych i pisanych języków ludzkości. W pierwszym rozdziale powieści czytamy, że w Macondo „świat był tak nowy, że wiele rzeczy było bezimiennych”. Zatem pergaminy zawierają tajemnicę Języka Macierzystego, czyli pochodzenia i końca Świata, który uosabia Macondo. Spisując historię rodu w oryginalnym i pierwotnym języku cywilizacji, autor podnosi przygody rodziny Buendía do rangi uniwersalnego mitu ludzkości.
2. W przeciwieństwie do myśli zachodniej, która opiera się na linearnym spojrzeniu na czas (przeszłość, teraźniejszość i przyszłość), filozofia zawarta w klasycznych tekstach sanskryckich (jak tradycja hinduska) postrzega czas jako wieczny, kołowy i cykliczny. Dlatego wszystko się powtarza (imiona, błędy, miłości, tragedie), dopóki nie zechcemy zrozumieć, że aby wyrwać się z cyklu, musimy przełamać psychiczny schemat pierwotnej traumy. Symbolizuje to, że wiedza, jeśli nie towarzyszy jej pamięć, refleksja i korygowanie błędów, jest bezużyteczna dla zbawienia.
3. Pergaminy Melquiadesa to nic innego jak powieść „Sto lat samotności”; ma to więc znaczenie metaliterackie: pisanie i czytanie literatury to jedyny sposób na uwiecznienie rasy skazanej na samotność. Istoty ludzkie są uwięzione w cyklach, których nie rozumieją, więc jeśli zignorują siebie (nie rozumieją sanskrytu), będą skazane na ciągłe powtarzanie tych samych błędów. Ich koniec jest już zapisany, nie dlatego, że jest z góry ustalony, ale dlatego, że ignorancja nie ma innego końca niż zniszczenie i rozproszenie, zniknięcie Macondo.
STULETNIA SAMOTNOŚĆ W JEDNEJ CHWILI
Cała powieść "Sto lat samotności" mówi tylko o jednym zjawisku psychologicznym: o samotności!...
Jesteśmy istotami społecznymi i relacyjnymi, to znaczy rodzimy się z relacji (między mamą i tatą) i dorastamy, budując tożsamość w relacjach z ludźmi, z którymi wchodzimy w interakcję, a wszystko po to, by uciec przed samotnością. Paradoksalne jest to, że im bardziej człowiek nie wie, kim jest, tym bardziej desperacko dąży do łączenia się z masami, do tworzenia grup, zakładania miast, tworzenia stowarzyszeń, szerokich przyjaźni, a zatem także rodzin, w których można ukryć się przed samotnością.
To nie przypadek, że samotność stała się chorobą psychiczną naszych czasów. Wielkie aglomeracje ludzkie często potwierdzają, że pomimo życia wśród mas nadal czujemy się potwornie samotni, samotność żyje w naszych metropoliach masowo. Widzimy tę tragedię u wielu postaci rodziny Buendìa. Książka jest przebiegiem w czasie jednej chwili: samotności. Z tego powodu każdy członek rodziny Buendía dziedziczy samotność i ma tendencję do powtarzania tej samej historii w swoim i w potomstwa życiu i oto paradygmat: rodzina powstaje, aby nie odczuwać samotności, ale potem ludzie są pogrzebani w samotności tej samej rodziny, w której każdy członek staje się wyspą i samotnikiem. Samotność jest siłą napędową cyklu, w którym żyją Buendía. Reprezentują nas wszystkich, ponieważ Macondo to nic innego jak społeczeństwo w miniaturze, mikrokosmos życia społecznego w każdej części ziemi.
„Ostatnią barierą, jaką Aureliano zaczął dostrzegać, gdy dał się zwieść miłości Amaranty Ursuli, był fakt, że Melquiades nie uporządkował wydarzeń w konwencjonalnym ludzkim czasie, ale raczej skoncentrował sto lat codziennych epizodów do tego stopnia, że wszystkie współistniały w jednej chwili” i ta chwila nazywa się właśnie Samotnością.
„Nauka zniosła dystanse” – głosił Melquiades. – Wkrótce człowiek będzie mógł zobaczyć, co dzieje się wszędzie na Ziemi, bez wychodzenia z domu”.
Ten niezwykły cytat, wypowiedziany przez Melquiadesa na początku powieści, podkreśla jej wizjonerską naturę i stanowi dosłowną przepowiednię dotyczącą nadejścia internetu i hiperpołączonego świata.
❤❤❤❤❤❤
Pewnego razu Gabriel Garcia Marquez oznajmił żonie, że wreszcie znalazł odpowiedni styl dla swojej powieści: użyje narracyjno-epickiego tonu, z jakim babcia opowiadała mu fantastyczne historie w okresie jego dzieciństwa. I tak zamknął się w gabinecie i przez osiemnaście miesięcy kontynuował pisanie (przywiązany do maszyny do pisania jak Josè Arcadio Buendìa do drzewa, zamknięty w laboratorium jak Aureliano i Melquiades), błagając żonę, aby wszystkim zajęła się sama. Mercedes Barcha miała długi sięgające 12 000 dolarów (tak jak Ursula, produkowała karmelowe lizaki), do czasu, aż powieść została ukończona.

















































































































.jpg)
Nessun commento:
Posta un commento